Scientists and politicians from many countries took part in the International Symposium on Historical realities and Armenians, held in Igdir from 24 to 26 April 1965. As the project prepared by one the participants from Azerbaijan, Architect Professor Dr. Cafer Gayisi, for commemorating the Turks massacred by Armenians, a need was expressed for the erection of this monument and this opinion was stated as follows in the final declaration of the symposium: “Resolved, that a monument of martyrs should be erected in Igdir and a cemetery for martyrs should be established in Oba Village in order to eternalise the memories of more than one million Turks that fell in Eastern Anatolia and to give a similar answer to those declaring the 24th April as the genocide day and to the monuments erected in many places of the world for the genocide alleged to have been perpetrated against the Armenians. The monument to be erected in Igdir will enable us to remember to the eternity the unpleasant days of the past and the colonialist Powers seeding enmity among us, and shed light for our future on the basis of friendship, good neighbourhood and co-operation.”
he location selected for the genocide monument is at the eastern entrance of the City of Igdir, that is, at the junction of roads from Azerbaijan, Iran and Armenia. The selected triangular area has a surface of 1,3 hectares and the monument will rise on a diminutive Agri Mountain. Its foundation was laid on 1 August 1997.
he monument is erected at the focal point of the triangle, on a mound rising 7,20 metres above the ground in form of a mound. The tradition had it that the mounds erected for the rulers and army commanders who once lived in the Eurasian steppes, these immense stretches inhabited by the Turks, had the sarcophagus in the centre. The circular hall constructed underneath the mound has the symbolic grave of the Turks massacred by the Armenians and constitutes the main section of the genocide museum. The Armenian bloodthirstiness is shown with the pictures of the mass graves of massacred Turks. Photographs of the massacres perpetrated by Armenians are posted in the room at the right-hand side of the corridor extending from this circular hall while the opposite room contains the library for the genocide studies.
The main entrance of the museum is designed in form of a crown door after the Selchuk-Turkish architectural traditions. A compositional similarity is also noticed with the Ottoman mosque pulpits in the spatial design, suggesting an entry into a holy location. The claret and black granite slabs used at the entrance door and frames of small-size windows which are relatively few connote the grievous and mournful nature of the genocide.
A 36-metre high sheaf of swords rise from the centre of the mound to commemorate the Turkish Army that saved the innocent Moslem people from the genocide and its martyrs and warriors. The swords, five in number, are placed in a pentagonal plan. Viewed from above, the swords represent the star in the Turkish flag constituting the symbol of the Turkish State.
oldiers of the ancient Turkish armies had the tradition of honing their swords under wind, rain and lightning before entering the battlefield. Thus, the swords pointed against the sky within sight of the Mount Ararat will depict the might of the Turkish armies before any would-be intruder and the Armenians, whose national goal is to get hold of the Mount Ararat and its vicinity, now see the Turkish swords raising against them.
The curved tips of the five huge swords unite above and take the shape of a dome, reminiscent of the Selchuk shrines. The Turkish-Oghuz funeral architecture tradition was to erect dome-like shrines on the tombs of rulers, heroes, commanders and other dignitaries. The Selchuk shrines consist traditionally of an underground tomb and a surface tower section and so has the Igdir monument two stories. The underground stratum is the museum part while the five swords depict the tower-like structure.
he Igdir monument is thence designed to embody the three major features of the Turkish memorial architecture dating back to Ions in the past: The mound, the Selchuk shrine and the epitaphs and created a composition conformant to the demands of contemporary architectural construction demands.
The sword in a man’s hand is fearsome and those stacked together represent the peace, well-being and strength and show also the defence will of the nation. The sharp edges turned outward suggest readiness against any intrusions from outside.
The circular museum hall (the underground structure representing the tomb) and the tent-like pentagonal glass light shaft is between the swords. The shaft, made of gold-plated frames and coloured glass, epitomises the golden tent, a masterpiece of the Turkish architecture. Flag of the State used to wave on the golden tent, the symbol of the sovereignty. The golden tent, pitched on the centre of the bivouacs of the armies on the go, used to be protected with extraordinary measures of defence. Thus, five swords protect the Turkish flag rising atop the golden tent in the monument.
The sword’s sanctity is reflected also in its aesthetic design. The butt of the Turkish sword, quite an efficient instrument, used to be inlaid with precious stones and metals. So are the butts of the Igdir monument’s swords, embellished with bronze relieves and ornaments within granite frames. The grey wolf, horse and twin-headed eagle patterns are repeated on all the five swords.
The grey wolf is the main totem of ancient Turkish tribes and became the national symbol from Hun to Ottoman Empire. Before the adoption of Islam by the Turks, a grey wolf’s head was used to be put on the tips of flagpoles, replaced later by the crescent and star.
The admiration for the grey wolf as a strong, freedom-loving and intelligent animal exists among all Turks from the Altai Mountains to Anatolia. During the presidency of Ghazi Mustafa Kemal Atatürk, the grey wolf was depicted on the banknotes, postage stamps and many other official documents. The existence of the grey wolf relief on the sword’s butt is an indication of the respect for national set of values and obedience to the Atatürk’s ideals.
The sword era in the history was at the same time the horse era. According to the Turkish historians, the great conquests of the Turks were due to their great mastery of two arts: Horse training and mining, and especially the smith-craft. The latter was important for manufacturing and shaping swords while the horse training was essential for covering great distances in the wars that never ended. The Turkish soldier always departed with his sword, horse and tent for military expeditions.
The horse another one of the main totems of the Turks and inseparable friend and helper of the soldier. You may not imagine the sword without horse and the Turk without a horse and a sword. For this reason, all sword butts have a rearing horse figure in relief. It was the symbol of heroism, happiness and sun. The are at both sides of the butt.
The inner sides have twin-headed eagle figures. The Altaic figures carved into rocks suggest that the eagle also was totemised as a sign of grandeur and magnificence among the Turks. The double-headed eagle symbolised first the Hittite Empire and the Byzance Emperors had later adopted it for themselves. Used finally by the Selchuk Empire as its coat-of-arms, it stands at the apogee of this centuries-long tradition as the Byzance Empire finally crumbled before the Turkish might.
he outer sides of the butts have soldier reliefs together with grey wolves, horses and eagles as the products of the ancient Turkish symbology. The soldier figures are different in each of the swords on the monument and each butt depicts a soldier of Hun, Göktürk, Selchuk, Ottoman and modern Turkish soldier.
Having created magnificent empires in various periods of the history, the Turkish soldier deserves the greatest of all monuments. Epitomised in bronze in the sword butts of the monument, symbolise all the soldierlike generations throughout the history as the staunch defenders of the nation, peace and order.
Monument’s foundation was laid on 1 August 1997 by Igdir’s Governor Semsettin Uzun. The circumferential walls of the complex were masoned with stones from Ahlat quarries and their cones were ornamented with wrought iron grills. Museum door, windows and drawers are of chestnut wood, the swords were coated with grey Bianco Maris granite imported from Italy use was made of African red granite for some architectural details. Marbles from various parts of Turkey, including the Taurus black from Kayseri, Theos green and Ægean grey from Izmir, Hazar pink from Diyarbakir, Ægean claret from Mugla, travertines from Denizli and Kütahya, Kayran slabs from Bodrum, Bergama granite cobblestones and Imyra stone from Antalya, went into the monument’s construction. Great care was exercised for ensuring the harmony of all these materials with each other and with the details in which they were applied.
The monument and museum was sponsored by the Foundation for Developing Igdir and its counties. It constitutes as such a magnificent shrine of all who were mass-murdered and whose graves are unknown. Those visiting this shrine will remember our martyrs whom we sometimes forget and strive to understand the true authors of the scourge that attained the proportions of a genocide.
REFERENCE
GIYASI, Prof. Dr. Cafer A., The Igdir Genocide Monument and Museum, Atatürk Research Centre Publication, Ankara 2000, pp.5-9.
IĞDIR SOYKIRIM ANITI VE MÜZESİ
24-26 Nisan 1995 tarihleri arasında Iğdır'da düzenlenen "Tarihi Gerçekler ve Ermeniler" konulu Uluslar arası Sempozyum'a çeşitli ülkelerden bilim ve siyaset adamları katılmıştır. Sempozyuma Azerbaycan'dan katılan Mimar Prof. Dr. Cafer Gayisi'nin, Ermeniler tarafından katledilen Türkler hatırasına hazırladığı anıt projesinin katılanlar tarafından beğenilmesi üzerine anıt projesinin inşa edilmesinin gerekliliği sempozyum sonuç bildirisinde şu şekilde vurgulanmıştır:
"Doğu Anadolu'da geçmişte kaybettiğimiz bir milyondan fazla şehidimizin aziz hatırasını gelecek kuşaklara aktaracak ve 24 Nisan'ı Katliam günü olarak kabul edenlere ve onlarcası dünyanın birçok yerinde açılan sözde soykırım anıtlarına cevap verecek bir Şehitler Anıtı'nın Iğdır'da açılması ve Oba Köyü'nde bir şehitlik düzenlenmesiz kararlaştırılmıştır. Iğdır'da inşa edilecek bu anıt; geçmişteki kötü günleri ve bizleri düşman eden sömürgeci devletleri sürekli aklımızda tutmamızı sağlayacak, geleceğimize dostluk, iyi komşuluk ve işbirliği temelinde ışık tutacaktır."
Soykırım anıtı için seçilen yer, Iğdır şehrinin doğu girişinde yani Azerbaycan, İran ve Ermenistan'dan gelen yolların kavşağında seçilmiştir. Üçgen biçimli arazinin alanı 1.3 hektardır. Ayrıca seçilen araziye dikilen anıt Ağrı dağı fonunda yükselmektedir. Anıtın temeli 1 Ağustos 1997 yılında atılmıştır.
Anıt, üçgen arazinin odak noktasında yükselmekte ve temelini 7.20 metre yüksekliğinde tepe-kurgan oluşturmaktadır. Türklerin yaşadığı geniş coğrafi mekanda-Avrasya bozkırlarında hükümdarlar ve ordu komutanlarının hatıralarına dikilmiş suni tepeler-kurganlar günümüze kadar yaşamaktadır. Kurganların iç kısmında defin odası bulunmaktadır. Bu eski gelenek Iğdır anıtında da korunmaktadır.
Suni tepenin ortasında konuşlanan daire planlı salon içerisinde Ermenilerin katlettiği şehitlerin sembolik mezarı bulunmaktadır. Ortasında şehitlerin simgesel mezar taşı olan bu salon, tepe içerisinde yerleşen soykırım müzesinin de merkezi bölümüdür. Dairevi salonda Ermeni vahşeti açılan toplu mezarlara ait resim ve belgelerle sergilenmektedir. Bu salondan dışarıya uzanan koridorun sağ tarafındaki odada Ermenilerin yaptıkları katliamlara ait fotoğraflar, sol tarafında ise soykırım araştırmaları için bir kütüphane bulunmaktadır.
Müzeye giriş kapısı Selçuklu-Türk mimarlık geleneklerine dayanan taç kapı şeklindedir. Taç kapının mekan tasarımında Kadavalı Osmanlı cami mihraplarına kompozisyon benzerliği de vardır. Bu şekilde kaç kapının, kutsal bir mekana açıldığı vurgulanmak istenmiştir. Müzeye giriş kapısı ve çevre şekillerindeki bordo ve siyah renkli granit kaplamada, sayıca az ve oldukça dar pencerelerinden de soykırım olayının ağırlığı ve faciası temsil edilmektedir.
Suni tepe-kurganın ortasında yüksekliği 36 m. olan kılıç grubu yükselmektedir. Bunlar masum Müslüman halkı soykırımdan kurtarmış Türk ordusunun şerefine, onun şehit ve gazilerinin aziz hatırasına dikilmiştir. Sayısı beş olan kılıçlar, planda beş köşeli bir biçimde yatmaktadır. Üstten bakıldığında kılıç grubu Türkiye Devlet simgesi ve bayrağında olan beş köşeli yıldız görünümündedir.
Eski Türk askerlerinin, savaştan önce kendi kılıçlarını rüzgar, yağmur ve yıldırımlar altında keskinleştirme töreni varmış. Ağrı dağı eteklerinde yükseltilen temsili kılıçlar da, böylece güneş, yağmur ve rüzgar altında sertleşecektir. Milli hedefleri "bir gün Ağrı dağı çevresini ile geçirmek" olan Ermen8iler, şimdi bu kutsal Türk dağının önünde yükselen Türk kılıçlarını görmektedirler.
Beş devle kılıcın eğri uçları yukarıda birleşerek kubbe şeklini almaktadır. Bu haliyle de Selçuklu türbelerine benzeyen biçim ve silueti andırmaktadır. Türk-Oğuz hatıra mimarlığında sultanların, kahramanların, kumandanların, nüfuzlu şahısların mezarı üstünde kubbeye benzer türbeler dikiliyordu. Selçuklu türbeleri geleneksel olarak yer altı serdabe (mumyalık) katı ve yerüstü kule kısmından ibarettir. Iğdır Soykırım Anıtı da iki katlıdır. Alt kat suni tepe içerisinde olan simgesel serdabe-müze salonudur. Üst kat ise beş kılıç figürünün oluşturduğu kuledir.
Böylece Iğdır Soykırım Anıtı'nın mimarlık mekan biçiminde, tarihin en eski çağlarından gelen Türk hatıra mimarlığının üç büyük geleneğini (kurgan, Selçuklu türbesi ve mezar taşları) birleştirip,y eni konuya ve çağdaş mimarlık inşaat taleplerine uygun bir kompozisyon oluşturulmaya çalışılmıştır.
İnsan elindeki kılıç korkutucudur. Baş başa çatılmış kılıçlar sağlık, huzur ve barışın timsalidir. Ayrıca ülkenin, milletin savunma gücünü göstermektedir. Kılıçların keskin yerlerinin dışa yönelmesi, dışardan gelecek saldırılara karşı her zaman hazır olma anlamına gelmektedir.
Dairevi müze salonu (temsili mezar), yukarıdan aydınlatan beş köşeli baca, kılıçlar arasındadır. Bacanın örtüsü küçük cam primat olup çadıra benzetilmiştir. Altın rengindeki çerçeveler ve renkli camlardan hazırlanmış bu çadır, Türk bozkır mimarisinin şaheseri olmuş Altın Çadırı simgelemektedir. Eski dönemlerde devlet hakimiyet simgesi olan Altın Çadır üzerinde, devlet bayrağı dalgalanırdı. Yürüyüşte olan ordu karargahının tam merkezinde dikilen Altın Çadır özel korunurdu. Antta da, tepesinde Türk Devleti'nin bayrağı dikilmiş Altın Çadırı beş kılıç korumaktadır.
Kılıcın kutsallığı, onun güzel estetik yapısına da yansımaktadır. Oldukça kullanışlı olan Türk kılıcının kabzası, çoğu zaman değerli metal ve nakışlarla süslenir, onlara özel bir estetik verilirdi. Iğdır Anıtında da kılıç kabzalarını, granit çerçeve içerisine alınmış tunç rölyefler, kabartmalar süslemektedir. Her kılıç kabzasında bozkurt, at ve çift başlı kartal kabartma figürleri tekrar edilmektedir.
Bozkurt, eski Türklerin baş totemi olup kutsal ve yol gösterici sayılmıştır. Hun İmparatorluğundan başlayarak Osmanlılara kadar bozkurt, milli sembol olmuştur. Türklerin İslamiyeti kabulünden önce bozkut başı, Türk bayrak ve tuğlarının ucuna alem olarak konurdu, sonraları alem hilal ve yıldız olmuştur.
Güçlü, özgürlüğe düşkün ve akıllı hayvan olan bozkurta saygı ve sevgi, Altaylar'dan Anadolu'ya kadar bütün Türklerde vardır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk döneminde, paraların, pulların8, resmi binaların üzerine bozkurt tasviri basılmıştır. Kılıç kabzasında kurtuluş simgesi olan bozkurt rölyefinin olması milli değerlere saygı ve Atatürk ideallerine sadakat göstergesidir.
"Kılıç devri" tarihte, aynı zamanda "at devri" olmuştur. Türk tarihçilerinin yazdıklarına göre "Türklerin yaptıkları büyük fütuhatta en mühim rol oynayan iki sanatları olmuştur: At yetiştirme ve madencilik, bilhassa demircilik." Demircilik silah yapmak özellikle kılıç düzeltmek için, at beslemek ise, uzak ve önü alınamayan askeri seferler için mecburi idi. Türk askeri uzak seferlere atı, kılıcı ve çadırı ile çıkıyordu.
At eski Türklerin baş totemlerinden biri olup askerin ayrılmaz dostu ve yardımcısı idi. Savaş tarihinde kılıcı atsız, Türk'ü ise kılıçsız ve atsız tasavvur etmek olmaz. Bu sebeple kılıç kabzalarında, Türklerde yanı zamanda kahramanlık, mutluluk ve güneş sembolü olan şaha kalkmış çılgın at figürü kullanılmıştır. Bozkurt ve at rölyefleri kabzaların yan yüzlerine basılmıştır.
Kabzaların iç yüzlerinde çift başlı kartal figürü basılmıştır. Yükseklik, ululuk timsali olan kartalın da Türklerde bir totem gibi kutsal sayılması, Altay kaya resimlerinden bellidir. Anadolu'da çift başlı kartal önce Hitti Devleti'nin sembolü olmuş, sonra Bizans İmparatorları da onu benimsemiştir. Daha sonra Anadolu Selçuklularının devlet simgesine dönüştürülen çift başlı kartal, bu çok asırlık geleneğin zirvesi, hem de Türklerin Anadolu topraklarında kökleşmesi ve Bizans İmparatorluğu'nu yıkılmasının sembolüdür.
Kabzaların dış yüzlerinde,ş her kılıçta birer asker figürü ardır. Bozkurt, at, kartal kılıçlarda değişmez eski Türk sembolleri olarak tekrar olunmaktadır. Asker figürleri farklıdır. Her kılıç kabzasında bir tarihi devrin askeri tasvir edilmiştir. Bunlar, tarihçe sırasıyla, Hun, Göktürk, Selçuk, Osmanlı ve çağdaş Türkiye askerleridir.
Zaman zaman birbirinden muhteşem devletler kuran ve şerefli tarih oluşturan Türk askerleri, en muazzam abideler layıktır. Anıt rölyeflerinde tunçlaşmış askerler, tarih boyu devletçiliğin, memleket içinde huzur ve barışın teminatı olan bütün Türk asker nesillerinin simgeleridir.
Anıtın temeli 1 Ağustos 1997 tarihinde Iğdır Valisi Şemsettin Uzun tarafından atılmıştır. Anıt külliyesinin çevre duvarları Ahlat taşından örülmüş ve duvarları üzeri dövme demirlerle süslenmiştir. Müzenin kapı, pencere ve dolapları kestane ağacından hazırlanmıştır. Kılıçlar, İtalya'dan alınmış "Bianco Maris" adı ile tanınan boz Çin graniti, birkaç mimarlık detayı ise borda renkli "Afrikan Red" graniti ile kaplanmıştır.
Anıt inşaatında Türkiye'nin çeşitli bölgelerinden alınmış mermerler; Kayseri'den "Toros siyah", İzmir'den "Teos yeşili" ve "Ege füme", Diyarbakır'dan "Hazar pink", Muğla'dan "Ege bordo", Denizli ve Kütahya'dan "Traversin", Muğla'dan "Bodrum kayran" doğal taşı, İzmir'den "Bergama granit" parke taşı, Antalya'dan "Imyra" doğal taşı kullanılmıştır. Bu çeşitli malzemeler, kullanıldığı yere ve birbirine uygun şekle getirilmeye çalışılmıştır.
Anıt ve Müze "Iğdır İli ve İlçelerini Kalkındırma Vakfı" tarafından yaptırılmıştır. Bu muhteşem anıt ve müze, öncelikle toplu şekilde katledilmiş, mezarları olmayan şehitlerimizin yüce türbesidir. Bu kutsal türbeyi ziyaret eden herkes, zaman zaman unuttuğumuz şehitleri hatırlayacak, soykırım seviyesine ulaşan faciamızın nedenlerini araştırmaya çalışacaktır.
KAYNAK:
Giyasi, Prof. Dr. Cafer A.-; Iğdır Soykırım Anıt ve Müzesi, Atatürk Araştırma Merkezi Yayını, Ankara 2000, s. 5-9.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder