fter the Kumkapi demonstration, which took place in July 1890, the Hinchak Committee, started arranging assassinations to the suspected Armenians presumed to be the supporters of the government.
Advocate Hachik was killed by a 15-year-old Armenian named Armenak.
acad Varabet, the preacher of Gedikpasa Church was cut into pieces.
ampre Karabet, who was elected to the Spiritual Assembly, was wounded assassination and because of spying for the government.
t was suspected that Patriarch Ashikyangave the plans of the committee to the government, and due to this reason an assassination was arranged by an Armenian named Diyarbakirli Agop / Agop From Diyarbakir, elected by drawing lots by the committee in the patriarch ate church on March 24, 1804. Since the Karadag branded pistol the assassin used was defective, the young man was arrested.
he Hinchak Committee carried out an assassination on March 10, 1894 to Simon Maksut, when they considered being the friend of Ashikyan, through two committeemen, in front of the Havyar Han in Galata.
he French Ambassador Monsieur Cambon gave the following information to the French Ministry of Foreign Affairs on March 27, 1894 about these assassinations:
“From Cambon to Casimir Perier,
eyoglu: March 27, 1894
ast Sunday, while Patriarch Ashikyan was leaving the Kumkapi Church after the ritual service in order to go back to the patriarchate, an eighteen-year-old Armenian youngster aimed on him by his pistol and fired a few shots. Since the weapon was defective, no bullet hit the patriarch. The patriarch was fainted and he was treated in his home. The young Armenian was taken to the police station, and when he was interrogated on the reason of the murdering, he told that Ashikyan is the enemy of Armenians, and that he frequently informed the government, therefore, the Armenians had sworn to get rid of this man to save the nation. He also emphasised that he and his colleagues from the same sect were faithful to the Sultan.
ambon. “
onsieur Cambon states in his telegram which he sent on June 3, 1894 that :
“ From Cambon to the Minister of Foreign Affairs :
eyoglu : June 3, 1894
n the last days, an assassination has been made to a leader of Armenian Society in Istanbul. This person who survived the attack, is Simon Maksud, the gate attendant or the chief translator, a wealthy banker, and one of the contractors of the Ministry of Defence. Mr. Maksut, one of the members of the Patriarchate People’s Assembly, were known by the members of the same sect as a treacherous person who was sold to the Turks. Mr. Maksut, last year, when the celebration of the constitution granted by Sultan Mecit to the Armenians was banned by the Sultan, he refused to make conspiracies for the lifting of this ban. He attracted the hatred of the conspiracies and provocateurs violently.
The porters from Van, who tried to kill him, are the people who suffered a lot of from Kurds, and Turkish officials in Van.
here is no doubt that that we are facing a political murder. The murderers were carrying documents and letters written by the Armenian committees. These people admitted that they were hired by an Armenian person named Levona and who had paid them for the crime. After the assassination attempt, the committees wished to warn the members from the higher Armenian classes whom they considered to be treacherous and who did not serve to their national cause and were considered to be the friends of Turks. The committees wanted to strike their blows in the center of the government / in the capital, and not in the provinces from then on, and to provide a larger area for their activities, and to make a strong effect on the Sultan.
The Sultan was very annoyed by this assassination. A lot of arrests that were made by the police in Istanbul prove this.
. Cambon “
he leader of the Hinchak Committee in Istanbul, after the Kumkapi demonstration, is Murad (Hamparsum Boyaciyan). Vart Badrikyan, came from Caucasia as the Hinchak representative. Badrikyan was arrested after one or two months later but since he was a Russian citizen, he was taken; by the Russian Embassy. Ardavazt Ohancanyan, was sent from Caucasia in lieu of him. The assassinations occured at a time when these representatives were in Istanbul. (1)
he oppressions of Armenians on Armenians do not only comprise of assassinations. The Armenian committeemen, who tried to obtain money for the rebellions, robbed a great number of Armenian citizens. As a matter of fact, the following information given to M. Sifir, whose actual name is Rezi Yalkin, by the famous Pantikyan, who played a great role in the armistice, is very shocking :
I would like to stress especially that, in the raids made by the Kurds and the Turks, as a reaction to the rebellion movements in the several regions of Anatolia at those times, the amount of material losses were extremely small compared to the wealth pillaged by the Hinchaks in the robberies in Istanbul. The percentage would not total even to one percent. The committeemen robbed the Istanbul Armenians in such a pitilessly. They put several wealthy persons into a penniless situation.
find it useful to list the amount of money stolen at that time, to give a lesson to the new Armenian generation, to expose these robbers by giving figures, and the names of the owners of the money as far as I remember:
committee of bandits conducting robberies under the leadership of the priest Murat Irakliyan, from Van, one of the famous wicked men operated in Bakirköy, Yedikule and Samatya. The collected twenty two thousand gold coins only from poor Armenian shoppers and craftsmen. They apart from these they collected six thousand gold coils from carpets trader Karnik Sümbülyan, five thousand gold coins from draper Nisan ªahpazyan, and ten thousand gold coins from mobile grains traders.
he robberies made in Yenikapi, Kumkapi districts were not less than these were at all. The all existences of all-small traders, shoppers and craftsmen were taken away from their hands and the safes of the outstanding wealthy men were all seized. In case my memories do not mislead myself, the totals of the robberies made in this district also reached thirty thousand golden coins.
hose who collected tributes in Galata and Beyoglu brole all the records of robbery. Thirty thousand gold coins were seized only from one of the outstanding jewellers of that time named Istepan, who was a wealthy Armenian, and a total of the robberies in this district hundred thousand gold coins was the sum total. Izmirliyan, who gained control of even the patriarchate Migir, together with the five secret detectives of the committee; priest Murat Irakliyan; Musdic Kesisyan, from Aleppo and his friends became extremely wealthy.
he committeemen of that time claimed that an important part of that money was given to the men of the palace. But these words are absolute lies, because, ten years after the event, Murat Irakliyan escaped to Sofia, and settled there. He personally told the event to my father in detail, and he emphasized that the thirty thousand gold coins which was his share, was taken by force from him by Izmirliyan. “ (2)
Assoc. Prof. Dr. Hasan Oktay, ation from the University of Yüzüncü Yil, Department of History, has found out a very shocking example regarding the oppressions of Armenians on Armenians :
“Following the atmosphere which prevailed after the announcement of the Second Constitutional Regime, the post of Mayor in Van, was given to Bedros Kapamaciyan, an Armenian member of Van Administrative Assembly, in the midst of the year 1909. In spite of the fact that the Moslem people constituted the majority of population in the city; Kapamaciyan Efendi was elected as a member without any considerations of discrimination by earning the respect of all the people, therefore, he also received votes the Moslem people. As a matter of fact, at the end of the elections, two out of ten members in the Administrative Assembly were Armenians.
apamaciyan Efendi, who pleased the people of the province during his administration and who always sided with the Ottoman State in spite of the Tashnak and Hinchak committees, served for the peace and the welfare of both the Turkish and the Armenian committees in Van. While Kapamaciyan, the Mayor, was working hard for the peace and the future of the city, the Armenian Patriarch was conspiring for plots and provocation in Van and its environs. He collaborated with the Tashnak committee in order to keep the Armenian matter alive for the European states.
s a result of these plots, a series of fires broke out in Van, and the houses of some of the Armenians were also burned up in these fires. The Patriarch wanted the Major to send a report to the Ambassadors of the European States stating that the fires and provocation were caused by the Moslem people, and that they are getting ready to destroy the lives and the property of the Armenians at any moment.
owever, Kapamaciyan Efendi, the Mayor, sent a report telling that the matter was not so and the fires were started by the Armenian Tashnak committees.
he existence of Kapamaciyan Efendi, who spoiled the efforts of the revolutionary Armenians still working with great efforts in the center of Van, was an unbearable situation, so the committees took the decision to execute the major. The revolutionary gangs, who based their theories on an Armenian-Turkish conflict, had arranged assassinations before the outstanding Armenian people who supported the Ottoman State and who weakened their domination over the people. Thus, with this assassination they were going to frighten the community and avoid further opposition.
apamaciyan Efendi, who was frequently threatened on December 10, 1912 in the evening, w,th all his family got onto the sledges that was waiting in front of the door of his home, to go to Marcidciyan Efendi, who was one of his relatives, for the celebration of “name giving”. He did not know that he was on the black list. A Tashnak group was waiting near his home the group started a volley of shots onto the crowd. The Mayor, who was caught unaware and without any protection at all, was shot with two bullets in his head and fell dead on the ground.
ince the home of the Mayor was in the Baglar quarter, the closest patrol station was ten minutes away. So, the murderers fled in the darkness before the gendarmerie arrived. The Baglar quarter was a place with gardens and vineyards. In this is quarter Armenians were the majority and it was easy for the murderers to hide and run away.
he witnesses who saw the incident started to be questioned. The facial features and other information about the murderers were slowly being revealed. Especially from the evidence given by the Mayor’s son, it was understood that Karakin and his friend were probably the murderers. Thus, the disclosure of the murderers prevented probable clashes between the Moslem and the Armenians. Karakin was caught after rapid operations, and his friend whose name we could not find out, escaped. The assassins who were among the group who committed the crime and was wanted for smuggling arms into Van whose names were Potur, the carriage man, Sarac, Osep, jeweller Karakin, and somebody named Sahaf who fled to Karagündüz village after the event and who was one of the leading members of Tashnak committee, and who planned the murder of Kapamaciyan Efendi, were caught after a difficult search. The friend of the murderer Karakin, who got lost just after the event, was later on captured and put in prison.
iramyan Efendi, one of the writers of the Azadamart newspaper as published in Van by the members of Tashnak committee in Van; Aram Manukyan Efendi, the inspector of Armenian schools and the Van delagate of Tashnak committee; and some of the Armenian leaders of the Tashnak committee were arrested for plotting Mayor Kapamaciyan’s murder.
ecause the Ottoman officials were successful in finding the murderer of Kapamaciyan, who was very popular among the Armenians, the capturing of the murderers, even though they were not punished severely, still met with pleasure by the people. But the Armenian people felt deep sorrow because the murderers were Armenians. Necessary measures were taken in the funeral and thus special care was taken to avoid any disturbances. The English, Russian, and the French Consuls were among the foreign missions who also participated in the funeral. However, the fact that nobody from the military and also from the Tashnak committee was at the ceremony, which was rather meaningful. With this attitude, the Tashnak committee made it clear to their supporters and enemies that they killed the mayor and thus this was a warning to their enemies.
he revolutionist Tashnak committees could kill their own people without any their hesitation to reach their goals. The committeemen were capable doing all kinds of actions for the formation of a suitable medium for a revolution. They conducted their actions systematically with the help of Russia; they were able to occupy Van, temporarily. When the Russians retreated because of the Bolshevik Revolution in 1917, Van again passed to the hands of Turks. “ (3)
ktay, reports the following from Altan Deliorman concerning to the oppressions of Armenians on Armenians:
While the Armenians were conducting their activities in Anatolia, in Istanbul they were also, killing those Armenians who did not sympathise with them. Advocate Hachik; Dacad Vartabet, the Chief priest of Gedikpasa Church; Trader Karagözyan, Candle man Onnik; Apik Uncuyan; Policeman Markar, Mampre Vartabet, the member of the Spiritual Assembly; Hajji Dikran Migirdic Tütüncüyan are only a few of the Armenians who were murdered by the Armenian gangs. “ (4)
REFERENCES
1) Uras, Esat, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi / The Armenians and the Armenian Matter In History, Belge Publications, Istanbul, 1987, p. 469 — 471.
(2) Banoglu, Niyazi Ahmet, Gündüz Printing House, Ankara, 1976, p. 24 — 25.
(3) Oktay, Assoc. Prof. Dr., Hazan, "www.ermenisorunu.gen.tr/articles"
(4) Altan Deliorman, Türklere Karsi Ermeni Komitecileri, Istanbul, 1975, p. 31.
ERMENİLERİN ERMENİLERE ZULMÜ
Komitacı Ermeniler sadece Türkleri katliama tabi tutmakla kalmamış, aynı zamanda durumlarından şüphelendikleri ve Türklerin tarafını tuttuğunu düşündükleri Ermenilere de çeşitli zulümler yapmışlardır.
1890 Temmuzundaki Kumkapı gösterisinden sonra Hınçak Komitesi, durumlarından şüphelendiği, hükümet taraftarı kabul ettiği Ermenilere suikastlar uygulamaya başlamıştır.
Avukat Haçik, 15 yaşında Armenak adında bir Ermeni tarafından öldürülmüştür.
Gedikpaşa Kilisesi vaizi Dacad Vartabet, parçalanmıştır.
Ruhani Meclis'e üye seçilen Mampre Vartabet, hükümete ajanlık ettiği için suikasta uğramış ve yaralanmıştır.
Patrik Aşıkyan'ın komitenin planlarını hükümete haber vermiş olmasından şüphe edilmiş, bu sebeple, komite tarafından kur'a ile görevlendirilen Diyarbakırlı Agop adında bir Ermeni genci tarafından 28 Mart 1894 günü kendisine patrikhane kilisesinde bir suikast yapılmıştır. Suikastçının kullandığı Karadağ tabancası bozuk olduğu için ateş almamış, genç Ermeni tutuklanmıştır.
10 Mayıs 1894'te Hınçak Komitesi; Aşıkyan'ın arkadaşı kabul ettikleri Simon Maksut'a, Galata'da Havyar Hanı önünde iki komiteci vasıtasıyla suikast yaptırmışlardır.
Bu suikastlar hakkında Fransız elçisi Mösyö Cambon, 27 Mart 1894 tarihinde Fransa Dışişleri Bakanlığı'na şu bilgiyi vermiştir:
"Cambon'dan Casimir Perier'ye
Beyoğlu: 27 Mart 1894
Geçen Pazar günü Patrik Aşıkyan, ayinden sonra patrikhaneye dönmek üzere Kumkapı Kilisesi'ni terk ederken on sekiz yarlarında bir Ermeni genci, tabancası ile nişan alarak üstüne birkaç defa ateş etmiştir. Silah bozuk olduğundan, patriğe hiçbir kurşun isabet etmemiştir. Patrik bayılmış ve evinde tedavi görmüştür. Genç Ermeni karakola götürülmüş ve cinayetin sebebi konusunda sorguya çekilince Aşıkyan'ın Ermenilerin düşmanı olduğunu, sık sık hükümete ihbarlar yaptığını ve Ermenilerin de milleti bu adamdan kurtarmak için and içtiklerini söylemiştir. Aynı zamanda kendisinin ve mezhepdaşlarının padişaha bağlı olduklarını belirtmiştir.
Cambon"
Mösyö Cambon'un 3 Haziran 1894'te gönderdiği mesajda ise şöyle denilmektedir:
"Cambon'dan Dışişleri Bakanı Hanotaux'ya
Beyoğlu: 3 Haziran 1894
Son günlerde İstanbul'da Ermeni cemaatinden birine suikast yapılmıştır. Bugün tehlikeden kurtulmuş olan bu şahıs, Patrikhane kapı kahyası ya da baş tercümanı, zengin bir banker, Harbiye Bakanlığı müteahhitlerinden Simon Maksud Bey'dir. Patrikhane halk meclisi üyelerinden olan Maksud Bey, çoktan beri mezhepdaşlarınca Türklere satılmış ve millet haini olarak tanınmıştı.
Geçen yıl, Ermenilere Sultan Mecit tarafından verilmiş olan anayasanın kutlanması padişah tarafından yasak edildiği zaman Maksud Bey, bu yasağın kaldırılması hakkında teşebbüste bulunulmasını reddetmiştir. O zamandan beri Ermenilerin tahrikçi ve fesatçılarının şiddetle nefretini çekmişti.
Kendisini öldürmeye teşebbüs eden Van'lı Ermeni hamalları, Kürtlerden, Türk memurlardan Van'da çok sıkıntı çekmiş kimselerdir.
Siyasi bir cinayet karşısında bulunduğumuz şüphesizdir. Katiller, Ermeni komiteleri tarafından yazılmış belge ve mektupları taşıyorlardı. Kendileri Levon adında biri tarafından para verilmek suretiyle bu iş için tutulmuş olduklarını kabul etmişlerdir. Bunlara silah vermek suretiyle komiteler, patriğe yapılan suikasttan sonra Türk dostu olan, milli davaya ihanet etmekle suçladıkları yüksek Ermeni sınıflarına mensup kimselere karşı bu suretle bir uyarıda bulunmak istemişlerdir.
Bu hareketleriyle komiteler, artık illerde değil, merkezi hükümette darbelerini indirmek, faaliyetlerine daha büyük bir alan temin etmek ve padişah üzerinde kuvvetli bir etki yapmak istemişlerdir.
Bu suikasttan, padişah çok heyecanlanmıştır. İstanbul'da polis tarafından yapılan birçok tutuklama da bunu kanıtlar.
P. Cambon"
Kumkapı gösterisinden sonra Hınçak komitesinin İstanbul şubesi başkanı Murad (Hamparsum Boyacıyan)'dır. Hınçak temsilcisi olarak da Kafkasya'dan Vart Badrikyan gelmiştir. Badrikyan bir-iki ay sonra tutuklanmış, ancak Rus tebaası olduğu için Rusya elçiliği tarafından alınmıştır. Bunun yerine yine Kafkasya'dan Ardavazt Ohancanyan gönderilmiştir. Suikastlar, bu temsilciler zamanında ortaya çıkmıştır(1).
Ermenilerin Ermenilere zulümleri sadece suikastlardan ibaret değildir. İsyanlar için para teminine çalışan Ermeni komitecileri, çok sayıda Ermeni vatandaşını soymuşlardır. Nitekim mütarekede büyük rol oynamış meşhur Pantikyan'ın asıl adı Rezi Yalkın olan M. Sıfır'a verdiği şu bilgi son derece çarpıcıdır:
"Şu ciheti bilhassa tebarüz ettirmek isterim ki, o sıralarda Anadolu'nun muhtelif mıntıkalarında yapılan isyan hareketlerine mukabele olmak üzere Kürt ve Türklerin yaptıkları baskınlarda, Ermenilerin maruz olduğu maddi zayiat nispeti, Hınçakların İstanbul'da yaptıkları bu soygunculukta ele geçirdikleri servetler yekununun, emin olunuz ki, yüzde birini bile tutmayacak kadar azdı. Komitacılar, İstanbul Ermenilerini o kadar insafsızca soymuşlardı. Birçok zenginleri on paraya muhtaç bir vaziyete sokmuşlardı.
Bu soygunculuğu rakamla göstermek, yeni Ermeni nesline ibretli bir ders vermek için, o zaman gasp edilen para miktarları ile sahiplerinin isimlerinden hatırımda kalanları şu sütunlara sıralamayı faydalı görüyorum:
Hınçak komitesinin Bakırköy, Yedikule ve Samatya taraflarında meşhur fesatçılardan Van'lı papaz Murat Irakliyan'ın reisliği altında soygunculuk yapan bir heyeti, yalnız fakir Ermeni esnaf ve zenaat sahiplerinden yirmi iki bin altın toplamış ve ayrıca halı tüccarı Karnik Sümbülyan'dan altı bin, manifaturacı Nişan Şahpazyan'dan beş bin, zahireci seyyarlardan on üç bin altın almışlardı.
Yenikapı, Kumkapı semtlerindeki soygunculuk da bundan aşağı değildi. Bütün küçük esnaf ve zenaatkarların varı yoğu alınmış, sayılı varlıklıların kasaları adeta boşaltılmıştı. Hatıralarım eğer beni aldatmıyorsa, bu semtlerdeki vurgunun yekunu da otuz bin altını bulmuştu.
Galata ve Beyoğlu'nu haraca bağlayanlar, soygunculuğun en büyük rekorunu kırmıştı. O zamanın sayılı mücevhercilerinden yalnız İstepan adındaki bir Ermeni zengininden otuz bir altın alınmış ve vurgunun bu semt yekunu yüz bin altını bulmuştu. Patrikliği de ele geçiren İzmirliyan, komitenin beş gizli hafiyesi Mığır'la, papaz Murat Iraklıyan'ı, Halepli Musdiç Keşişyan ve arkadaşları o günün azametli birer varlıkları olmuştu.
O zamanın komitecileri, bu paralardan mühim bir kısmının saray adamlarına verildiğini söylemişlerdi. Fakat, bu sözler tamamıyla yalandır. Çünkü, Murat Iraklıyan, bu soygunculuktan on sene sonra kaçarak olarak Sofya'da bulunduğu sırada, hadiseyi bütün açıklığı ile bizzat babama anlatmış, kendi hissesine düşen otuz bin altının o zaman İzmirliyan tarafından zorla elinden alındığını da yana yakıla söylemeyi unutmamıştır(2)."
Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Oktay, Ermenilerin Ermenilere zulmü konusuyla ilgili son derece çarpıcı bir örnek tespit etmiştir:
"İkinci Meşrutiyet'in ilanından sonra oluşan siyasi atmosfer sonrası Van'da belediye başkanlığı, Van idare meclisi azalarından Bedros Kapamacıyan isminde bir Ermeni'ye 1909 yılı ortalarında teslim edilmiştir. Şehir nüfusu Müslüman çoğunluğa sahip olmasına rağmen hiçbir ayrıma uğramadan Kapamacıyan Efendi herkesin teveccühünü kazanarak aza seçilmiş, dolayısıyla Müslümanların da oyunu almıştı. Zira yapılan seçim neticesinde 10 idare meclisi azasından ikisi Ermenilerden seçilmişti.
Yöneticiliği esnasında halkı memnun eden ve fakat Taşnak ve Hınçak komitelerine karşı daima Devlet-i Osmaniye'den yana tavır koyan Kapamacıyan Efendi, Van'da yaşayan Türk ve Ermeni toplumunun huzur ve refahı için hizmet etmiştir. Belediye reisi Kapamacıyan, halkın huzuru ve şehrin geleceği için canla başla çalışırken Ermeni Patriği, Ermeni meselesini Avrupa devletleri nezdinde canlı tutabilmek için Taşnak komitesiyle işbirliği yaparak Van ve civarında bazı tertip ve provokasyonlara girişmiştir.
Bu tertipler doğrultusunda Van'da nisan 1912 de bir dizi yangınlar çıkmış ve bu yangınlarda bazı Ermenilerin de evleri yanmıştı. Patrik bu yangın ve provokasyonlar meselenin belediye reisi ağzıyla Avrupa elçiliklerine rapor edilmesini yani Müslümanların Ermenilerin mallarını canlarını her an ortadan kaldırmaya hazır olduğunu, bu olayları Müslümanların çıkardığını bildirmesini istemiştir. Belediye reisi Kapamacıyan Efendi ise, meselenin böyle olmadığını yangını Ermeni Taşnak komitelerinin çıkardığını anlatan bir rapor göndermiştir.
Yıllardır Van merkezinde büyük bir gayret içerisinde çalışan ihtilalci Ermenilerin işlerini zora sokan Kapamacıyan Efendi'nin yaşaması artık komite için hazmedilemez bir durumdu ve Reis hakkında infaz kararı çıktı. Teorilerini Ermeni-Türk çatışması üzerine kuran ihtilalci çeteler, daha önceleri de Ermeni ileri gelenlerinden Osmanlı devletine destek vererek halkın üzerindeki kendi hakimiyetlerini yok edenlere karşı suikastlar düzenlemişler, böylece korku salarak aleyhlerinde oluşacak muhalefeti de ortadan kaldırmış olacaklardı.
Sık sık tehditler alan Van belediye reisi Kapamacıyan Efendi 10 Aralık 1912 günü, isminin üzerine kara haç basıldığından habersiz bir şekilde kalabalık aile efradıyla akşam vakti akrabalarından Marcidciyan Efendi'nin isim koyma günü kutlamalarına misafir olarak gitmek için evinden dışarı çıkıp kapısında bekleyen kızağa bindi. Bu esnada evin etrafında tertip alan Taşnakçı bir grup, kalabalığın üzerine yaylım ateş açmağa başladı. Hazırlıksız ve korumasız bir şekilde yakalanan Reis kafasına isabet eden iki adet kurşunla cansız bir şekilde yere yığıldı.
Başkanın evi Bağlar mevkiinde olduğundan en yakın karakol on dakika mesafedeydi. Bunun için jandarma olay mahalline yetişinceye kadar katiller karanlıktan da istifade ederek kaçtılar. Bağlar mevkii büyük bir çoğunlukla Ermenilerin iskan ettiği bağlık bahçelik bir mahalle olup Taşnak komitesinin en güçlü olduğu yerdir. Bu yüzden katillerin kaçıp saklanması oldukça kolay olmuştur.
Olayı görenlerin ifadeleri alınmağa başlandı. Katillerin eşkal ve haklarında bilgiler yavaş yavaş ortaya çıkıyordu. Özellikle Reisin oğlunun verdiği ifadeden anlaşıldığına göre Karakin ve arkadaşı bu cinayeti işlemiş olabileceği ortaya çıkıyordu. Böylece katillerin aşağı yukarı belirmesi Müslüman ahali ile Ermeniler arasında çıkması olası bir karışıklık önlenmiş oldu Hızlı bir şekilde operasyonlar yapılarak Karakin yakalanmış ve ismini tespit edemediğimiz arkadaşı ise kaçmayı başarmıştı.
Olayı gerçekleştiren ekibin içerisinde arabasıyla bulunan ve daha önce Van'a silah sokmak suçlarından aranan arabacı Potur, Saraç Osep, kuyumcu Karakin, olaydan sonra Karagündüz köyüne kaçan ve Taşnak komitesinin önde gelen üyesi ve Kapamacıyan efendinin öldürülmesini planlayan Sahaf lakaplı şahıslar da sıkı bir takipten sonra yakalanmışlardır. Olay anından beri kayıp olan katil Karakin'in arkadaşı daha sonra yakalanarak hapishaneye konulmuştur.
Van'da Taşnak komitesi mensuplarının çıkardığı Azadamart gazetesi köşe yazarlarından Viramyan Efendi'yle Ermeni mektepleri müfettişi ve Taşnak komitesinin Van sorumlusu Aram Manukyan Efendi'nin ve bazı ileri gelen Taşnak komitesi üyelerinin bir kısmı Belediye başkanı Kapamacıyan Efendi'nin öldürülmesinin azmettiricisi olarak tutuklanmalarına karar verildi.
Ermeniler tarafından oldukça fazla sevilen Kapamacıyan Efendi'nin katli üzerine hızlı bir şekilde gidilmesi, katillere gerektiği ceza verilemese bile en azından yakalanmaları, ahali arasında memnuniyetle karşılandı. Katillerin Ermeni olması ise, Ermeniler içerisinde derin bir üzüntü meydana getirdi. Kapamacıyan'ın icra edilecek cenaze merasimi için gerekli tedbirler alınarak asayişin bozulmamasına özen gösterildi.
Cenaze merasime yabancı misyon şeflerinden İngiliz, Rus, Fransız konsolosları da katıldılar. Bunun yanında merasime askeri erkandan kimse iştirak etmediği gibi cenazede Taşnak komitesinden de hiç kimse bulunmamsı manidardır. Taşnak komitesi bu tavrıyla açıktan reisi öldürdüğünü net bir tavırla sevenlerine ve düşmanlarına bir gözdağı vesilesi yapmıştır.
İhtilalci Taşnak Ermenileri emellerine ulaşabilmek için gözünü bile kırpmadan kendi insanlarını öldürebiliyorlardı. İhtilal için uygun ortamın oluşturulabilmesi için her türlü eylemi göze alan komiteciler faaliyetlerini bir sistematiğe bağlayarak yaptıkları çalışmalar Rusların da yardımıyla netice vermiş ve Van'ı geçici olarak işgal etmişler, Ekim 1917 Bolşevik ihtilaliyle Ruslar geri çekilince Van tekrar Türklerin eline geçti(3)."
Oktay, Ermenilerin Ermenilere zulmü konusunda Altan Deliorman'dan şu satırları nakletmektedir:
"Ermeniler Anadolu'da faaliyetlerini sürdürürken bir taraftan da İstanbul'da kendilerine yüz vermeyen dindaşı Ermenileri katlediyorlardı. Avukat Haçik, Gedikpaşa kilisesi başpapazı Dacad Vartabet, tüccar Karagözyan, kandilci Onnik, Apik Uncuyan, polis memuru Markar, Meclis-i ruhani üyesi Mampre Vartabet, Hacı Dikran Mıgırdıc Tütüncüyan Ermeni çeteciler tarafından katledilen yüzlerce Ermeni'den sadece birkaçıdır(4)."
KAYNAKLAR
(1) Uras, Esat-; Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, Belge Yayınları, İstanbul 1987, s. 469-471.
(2) Banoğlu, Niyazi Ahmet-; Gündüz Matbaası, Ankara 1976, s. 24-25.
3) Oktay, Doç. Dr. Hasan-;
"www.ermenisorunu.gen.tr/makaleler"
(4) Deliorman, Altan-; Türklere Karşı Ermeni Komitecileri, İstanbul 1975, s. 31.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder