he massacres committed by the Armenians towards the Turkish people were not limited to Anatolia, but continued in the Caucasius and in the Azerbaijan, as well. The following, information is from the documents from Prof. Fahrettin M. Kirzioglu.
“ In August 1919, Armenians attacked the 45 villages around Nahcivan and Serür with their military troops; and opened fire from armoured wagons to the villages along the railroad.
owards the end of May 1920, the Armenians expelled by force the people of the Islam village named Karadagli, near Uluhanli in Erivan, pillaged their goods and obliged them to emigrate.
On the night of May 23 — 24, 1920 more than 300 Armenian cavalrymen surrounded the Cebecali village, 5 km to the north of Uluhanli, gathered all the men, and bayoneted all of them.
n the night of June 27, 1920, the Armenians who raided the Hacibayram and Haberbegli Villages in Erivan, pillaged the goods and belongings of the people, and killed a lot of them. A small minority who could survive from the raid, were drowned in the Aras River while they were passing the river towards the south, upon the attacking of Armenians.
00 Moslems carrying the passsports issued by the Azerbaijan Ambassador in Erivan and going to Gence, by train, to reach Azerbaijan and other places were forced to get off the train near Gümrü and all of them were murdered.
n April 6, 1920, the Armenians attacked with regular troops comprising several military branches, the Islam villages in the Zengezor, Ordubad, Vedi regions, and they performed all kinds of atrocities and conducted all kinds of violence to the most disgusting limits.
The Armenians attacked the Islam people of the Hacaparak village, which is 15 minutes away from the city of Erivan, on the night of April 16, 1920 and attempted to murder all the people. 6 men, who could not flee from this atrocity, were killed by strokes of daggers. The chastity and then women and girls were spoiled or they were killed or burned. All of the homes were pillaged. “
he atrocities of the Armenians towards the Azerbaijani people were not limited to those committed in Azerbaijan, but also continued in the USSR / CCCP era and also during the period of the Armenian Republic period, which was founded after the scattering of the USSR. Assoc. Prof. Yasin Aslan, exhibits important documents on this subject, in his book named “ Ermenistan Tarihi Yol Ayiriminda / Armenia in Historical Cross — Road “.
rmenians had demonstrations on February 13, 1988 in Hankendin (Stepanakert), the Administrative center of Nagorno Karabakh. The demonstrators demanded that Nagorno Karabakh be taken from Azerbaijan and given to Armenia. After this, the chain of demands started to extending beyond this. On February 18, 1988 the first Azerbaijani began to come to Baku. They were packed in buses and they were sent back. But, they started to come back again after a short while. This time the emigrants took shelter in Sumgayit, instead of Baku, but some events took place there, followed by others. 180.000 — 200.000 Azerbaijani people were forced to get out of Armenia. Approximately, same number of Armenians were also made to leave Azerbaijan. In short, more than one million Azerbaijani people were made to fall into position of emigrants.
n fact, the events that started in 1988 in fact, form the last link in the chain of exile. The Azerbaijanis living in Armenia, were exiled from their historical lands several times, some of which were in the USSR / CCCP era in 1945. Arutunyan, the President of the Armenian Communist Party, wrote a letter, to Stalin for the giving of Nagorno Karabakh to Armenia. Stalin, in turn, sent a letter to Mir Cefer Bagirov, the President of Azerbaijan Communist Party Bagirov, in his reply to Stalin stated that Susa, whose population is composed of Azerbaijani people, should stay with Azerbaijan, and that Azerbaijani people also land demands from Armenians. Such an approach helped the closing of this artificial problem at that time.
owever, the Council of Ministers of the former Soviet Union with the decision no 4088 dated December 23, 1947 decided to exile the Turks living in Armenia, to the Kura — Aras Plain, under the name of “ Azerbaijani ”. Two and a half months later, the very same Council of Ministers, provided the application of the previous decision by their new decision No. 754, dated March 10, 1948 with the signature of Stalin. After the decision, the Azerbaijanis; living in Armenia were sent out of those places, and this process continued until Stalin’s death. In this period, more than 150.000 Azerbaijanis were expelled from their lands where their ancestors had lived for many years.
t the beginning of the century, the exile of the Azerbaijanis living in Armenia was realised in various ways. In 1927, Azerbaijanis formed the 70 % of the population living in Erivan. In those years, 130.000 Azerbaijanis were expelled and close to 100.000 Armenians were brought in their places from Middle Eastern countries. This process also continued in later years. According to the Armenian historians, out of the 2.000 of the 2.300 villages in Armenia, were Azerbaijani villages. After 1936, the Armenian authorities started to change and cancel the Azerbaijani place names and also in 1991, Armenian names were given to 90 Azerbaijani villages, in accordance with the order of Levon Ter — Petrosyan, the President of Armenia. The changing of place names started in 1960s and 1970s under the presidency of Hovannes Bagdarasyan, the Deputy President of Armenian Supreme Soviet.
t the end of expelling and immigration acts conducted, which continued for two centuries, 1.500.000 Azerbaijani Turks were expelled from their historical homelands in Armenia and were forced to immigrate by several pretexts. In 1988, the expulsion process was completed.
t present, there is not even one single Azerbaijani in Armenia. In 1988, the Armenians made up 88.6 % of the population. The Armenian land was 9.000 km2 at the beginning of the century. Now it has reached 29.8 km2, due to the adoption of Azerbaijani lands. This figure does not include the lands invaded by the Armenians in the recent times.
t has to be accepted that the pressure of the Russian — Armenian pair over Azerbaijan has been increased / intensified. Azerbaijan is almost about to turn into Lebanon soon. The danger of the land being broken up has not yet been avoided. The Armenians are still keeping control over the Lacin Corridor, which connect the Nagorno Karabakh and Armenia. 20 % of the Azerbaijani lands are under invasion of Armenia. On the other hand, Armenia has declared / announced in May 1992, that it has founded a “Kurdish Republic” in, in Lacin — Kelbecer Region.
zatamart Newspaper and Azadlig (Freedom) Radio, which are the publication organs of the opposition in Armenia, published the sensational declaration of Eduart Oganisyan, the Ex — President of The Armenian Service, The President of Russian — Armenian Relations Organization, and one of the leaders of the Tashnaksutyun Party. In his declaration, Oganisyan, stated that Armenian Government had signed a secret agreement with Russia, for unification with Russia. However, this fact is being kept as secret.
Armenia wants to play a specific role in the region for herself. Alode at the articles published in the Russian and Armenian press is sufficient to find out the kind of role what Armenia wants to play.
he article named “ Turan, in Lieu Of Soviet Union? “ in Issue No. 1993 / 4 of the Nas Sovremennik (Muasirimiz) Magazine, written by 1963 born Artur Gevarkyan, one of the staff of Armenian Pedagogy Institute, Philosophy and Politology Department, attracts attention from many respects. Gevarkyan, who defends the revival of the “Third Rome” even more forcefully than a Russian, summarised his views related with the subject in the following way:
Armenia is the supporter of Russia in the Caucasia, and is her natural and historical ally. The Armenians obstruct the (Turan) road of the Panturkists who is a member of the horrible trio composed also of Anglo-Saxons and Zionists. The only salvation of Russia, Armenia, Georgia, Serbia, and other Christian nations is to revive the “Third Rome”.
ome Russian authorities defend that the Caucasia must be taken into a circle of fire, in order to prevent it from the effect of other countries. In such a situation, those states that are closely interested in the region, like Turkey and Iran, will not be able to penetrate into the region, by cutting through the circle of fire. A good example to this is the article of Vadim Simbursky in one of the April 1994 issues of Segodnaya newspaper. Simbursky’s views are as follows:
The only region that forms a direct threat to the interests of Russia, is Caucasia. The existence of small empires in Caucasia like “ Azerbaijan “ and “ Georgia “ that would like to stay as national states is suitable to the interests of Russia. There are reformist powers that would work to protect the interests of Russia in the region. For this reason, the “Stabilised Instability” in the region must be preserved. As a matter of fact, such a situation is being realized in the region for years, and this prevents the free movement of Turkey and Iran. The continuing of conflicts in the region at low level is suitable for the interests of Russia. Because; such a situation would contribute the formation of the circle of fire that would hinder the penetration of Turkey to the region.
hile Russia is behaving in such a way in the west of the Caspian Sea, it should protect stability in the east of the Caspian Sea, because; the Kazakhstan is semi-Russian region, it should be transformed into a security belt that protects the southern borders of Russia.
Odenburg, will be open to the expansion of the Central Asia. For this reason, Russia should do her best to transform Kazakhistan and other Central Eastern countries into an internal security belt. “
azgen Manukyan, who was the Armenian Minister of Defence in between the years 1992 — 1993, and is now one of the unofficial leaders of the opposition, stated, in his interview with the Nezavisimaya newspaper in April 1994 that the time had come for Nagorno Karabakh to form a federal state in Azerbaijan.
he proposal of the Armenian Andronik Migranyan, the political consultant of Russian President Yeltsin and Member of Presidential Congress, is interesting from many aspects. Migranyan proposed the transformation of Azerbaijan and Georgia into a Federal State, in an article in one of the January 1994 issues of Nezavisimaya newspaper. He claimed that Azerbaijan and Georgia, when transformed into a federal state would not be able to live without Moscow. Migranyan also stated that Armenia should also be transformed into a peace and stability element in the southern border of Russia.
evon ªirinyan had also put forth before the same proposal in his comment in the Azatamart newspaper. In another article ªirinyan mentioned that Nahcivan should also be given back to Armenia. It is possible to extend the chain of examples. These examples clearly indicate from which centers the events are being directed.
hose who prevent Turkish — Armenian rapprochement are those who clearly make propaganda against Turkey, Tashnaksutyun Party and some secret organisations that gathered under its roof, pro — Moscow ones, consultants like Ambatsumov (Ambartsumyan), Migranyan and Kurginyan, who gathered previously around Gorbachev, then around Yeltsin and Armenian people who have duties at several levels of the Russian Government and especially the Armenian Diaspora.
he news published on December 7, 1993 by the Tashnaksutyun Party to provoke the people and to create panic among them is a good example to this. Basing news on foreign sources and especially on the French Intelligence Organization, Tashnaksutyun Party News Center informed that the Turkish Army would make a rocket attack on many targets in Armenia, inclusive of the Medzamor Nuclear Electric Power Plant. According to the news, Turkey would use the excuse of the existence of PKK terrorists in Armenia, make its attacks legitimate. According to Bagrat Sadoyiyan, the President of the News Center, Turkey would make such attacks from the lands of Nahcivan.
here are numerous articles against Turkey published in the Russian and the Armenian press. In these articles the aim is to frighten the public opinion, by the Turkish Factor”. Expressions such as “The Awakening Giant “, “ The Awakening Lion “, “ The Death Angel Of The Soviet Empire “, “ The Ottoman Soul is Being Revived “ and “ One Of The Two Pillars Of The Empire of the Future” are being frequently used. Andronik, the Armenian politiologist expressed the following about such articles:
“Armenia, Russia and Iran may prevent the unification of Turkey with Azerbaijan and Central Asia. Armenia and Iran should transform into a factor that hinder the unification of the Turks.”
rmenia has plays an important role in the foreign policy of Russia for the last few centuries. Armenia has taken up the role of an outpost in the forefront of Russia in the Turkish — Moslem World. However, for the last few years Russian Nationalists have been mentioning that the friendly relations with the Turkish World are necessary, and they have been condemning the aggressions of Armenia against Azerbaijan. Some Russian Nationalists now see Armenia as a burden on the shoulders of Russia.
ccording to Moscow newspapers, Russia pays the 57 % of the Armenian budget. It is not possible for Armenia to continue a wide front war without foreign aid. Resul Guliyev, The President Of The Azerbaijan National Assembly, expressed in his interview with the Russian TV that Armenia would not be able to continue the war for another five years without foreign aid. According to Guliyev, Armenia is in such a position that it cannot buy even a single tank. The supporters of Armenia are the Armenians who live in emigration, some western states and some countries that are the members of CIS / Commonwealth of Independent States.
oskovskiya Novosti newspaper mentioned in its issue no. 1992 / 13, that “with the withdrawal of Russia from the region, the stability in the Caucasia will be broken up and the influence of Turkey will accelerate.”
he report of the Gorbachov Fund on Nagorno Karabakh, sheds lighten does not the subject from another point of view, and putforth that a large state as Russia does not need Armenia from many aspects. Armenia is nothing more than a voluntarily ally to Russia. The following statements in the report attract the attention: “ The historical past of the Russian — Armenian relations, obliges Russia to support Armenia. “
rmenians are aware of this and they are searching for ways of making maximum use of the existing medium. Levon ªirinyan expressed his views in his article published in Azatamart newspaper in Armenia as follows:
With no doubt, Russia will be the most powerful state in the Caucasus, in the future. Until now, many states, including USA, did not attempt to defy the interests of Russia in the region. Russia’s losing of the Eastern Europe and the strategic interests of Russia in the south make Russia get closer to Armenia. The mission of Armenia is to observe carefully the political manoeuvres of Russia in Caucasus, and to seek the ways of making maximum use of them. It is a necessity to accept co-operation within the framework of CIS / Commonwealth of Independent States and in the form of bilateral relations. Otherwise, another country or another partner will take the place of weak and parasitic Armenia. “
or more than 70 years, the policy of Armenia on Turkey, depended on the campaign to make the Western World believe that the Turks have killed 1.5 million Armenians and to take back the lands that were left to Turkey by the 1921 Treaty in the north-west part of Turkey. Apart from this, the programs of all political parties in Armenia, include the principles of taking back the lands left to Turkey and obliging Turkey to apologize for the Armenians killed during the Ottoman State era. As it is known, the “Armenian Secret Army”, shortly known as ASALA founded for the Salvation of Armenia, have killed 45 Turkish diplomats and the members of their families between the years 1974 — 1985, for future purposes.
ith the coming into power of the Armenian General National Movement under the leadership of Ter — Petrosyan, in 1990, important changes started to happen in the policy of Armenia about Turkey. Within the framework of the attempts at separating from the Soviet Union, Armenia entered into the process of developing economic and commercial relations with Turkey and Iran. This new approach also found its expression in the Independence Declaration that was announced in August 1990. Although in the Independence Declaration, it was repeated that genocide be recognised by the international public opinion, no claims of land were made.
The scattering of the Soviet Union has jeopardised the sensitive Turkey — Armenia rapprochement. Turkey’s being the first country to recognising of the independence of Azerbaijan, also affected the developing relations in the negative manner.
n Armenian Government delegation came to Turkey in November 1992. Turkey put forward four conditions for enabling the development of the relations between the two countries:
1. Armenia should recognise the existing borders between Turkey and Armenia,
2. Armenia should stop its campaign towards the recognition of the genocide in 1915 in the international public opinion,
3. Armenia should refrain from intervening in the internal affairs of Turkey (Here especially the and provided to PKK have been considered),
4. Armenia should accept the cease-fire in Nagorno Karabakh with the conditions demanded by Azerbaijan.
he parties have reached an agreement on the first three items; and the Ministers of Energy of Turkey and Armenia signed a protocol on giving electricity to Armenia. The infringement of the Minister of Foreign Affairs of Turkey at that time, to explain the contents of the protocol and its importance, could not convince the leaders in Azerbaijan and the opposition in Turkey. Therefore, Turkey gave up the application of the agreement. This development was a great blow onto the Government of Armenia who suffered an energy shortage. As it is known, Armenia obtains 96% of her energy needs from abroad. Armenia obtained 80% of her natural gas needs from Azerbaijan. Azerbaijan stopped supplying natural gas to Armenia in fall of 1991. Due to this reason Armenia started to procure natural gas from Turkmenistan. The natural gas pipeline passes through the region in Georgia with its old name Borcali, now called Marneuli, where Azerbaijanis lived. At least 10 sabotages were done in 1995 to this pipeline.
urkey’s permission to the aeroplanes going to Armenia to pass through her air corridors has been evaluated as an attempt to balance the aid given to Azerbaijan in order not to take the world public opinion against her.
hile the world public opinion was busy with the attack of Russia on Chechen States, Levon Ter Petrosyan, the Armenian President, who led the Armenian General National Movement, and who left Nagorno Karabakh Committee, started a large scale political cleansing campaign in the country for the first time after the large operation that was realised by Gorbachov in 1988 against the Nagorno Karabakh Commitee. As it is known, Gorbachov had ordered the capture of the 11 members of the Nagorno Karabakh Committee, including Ter — Petrosyan.
er-Petrosyan had temporarily forbid with a single order the activities of Dasnaksütyün Party, known as Armenia Revolutionary Federation on December 28, 1994 with a single order. Apart from this, he closed down several organisations and newspapers connected to the Tashnaksutyun Party.
er-Petrosyan, in this TV speech that he made after the political cleansing infringement, expressed that the Tashnaksutyun Party smuggled heroine, committed political murders, and housed the terrorist organisation called DRO. He also added that DRO formed a threat to the security of the Armenian State and that it conducted spying in the field of armed forces.
hese attempts of Ter-Petrosyan had not been a surprise, because; he was fighting against Tashnaksutyun Party for long time. For example, in June 1992 he exiled Hrair Marukyanagain to Greece where he was back from emigration.
abken Ararktsiyan, the speaker of the Parliament, while evaluating the political cleansing infringements of Ter-Petrosyan stated that the recent events and the demonstrations realised under the leadership of Tashnaksutyun Party were aimed at spoiling the political stability in the country.
he Constitution Court, declaring that no political party is entitled to open branches abroad and told that foreigners could not be placed in their leader teams has temporarily banned the activities of Tashnaksutyun Party. Even though the party leaders were Armenian, many of them are citizens of other countries. Double citizenship is not allowed in Armenia until now. Tashnaksutyun Party has members that live in many countries of the world, and it has branches in countries where Armenians live collectively. The center of the party is in Athens.
ashnaksutyun Party is not the only party that returned to Armenia after the scattering / disintegration of Soviet Union. “ Rankavar Azatakan “ (Liberal Democrats) also returned to the country. This party follows a more moderate line. Tashnaksutyun is nationalistic and opposes the government in many aspects.
ashnaksutyun Party, whose activities are banned, was previously thought of participating in the elections as a part of a block formed of left wing parties. This subject block had unified organisations and institutions like the Nagorno Karabakh the Armenia Group, Intellectual Union, Constitution Rights Union and Heritage Movement under its roof. But, The Central Election Committee did not allow the left union to participate in the elections. On the other hand, the participation of the Monarchist Party and Armenian Women Party in the election also was hindered.
er-Petrosyan participated in the elections together with “Republican Block” that he formed by taking 5 political parties with him. Even though the ratio of participation in the elections was around 55 %, The Republican Block had 114 parliamentarians and hence formed the majority. While the ªamiram Women’s Organisation was taking the second rank, the Armenian Communist Party could not achieve the success that was expected from it. While Gagik Hartunyan was explaining the defeat of the extreme nationalistic block and the communists, he expressed that they lacked a good program and their egoist behaviour affected the election results. However, the public opinion researches that were conducted before the elections showed that the communists would take at least the 20 % of the votes.
rmenia is now living one of the most difficult periods of her history. It is in the effort of passing through a very dangerous narrow bottleneck. The people live in poverty. The minimum retirement pension is less than one dollar. According to the State Statistics Department data, the average salary is equal to 2.5 dollars. On the other hand, the data of the Central Election Department, about to 1991 and 1994 elections, indicate that the population has decreased by 30 % within the last three years. In other words, approximately 1 million Armenians have left the country since 1993. The Armenians in Nagorno Karabakh are fleeing from there. The number of Armenians who going to Russia and the west increased in a fast way. According to the words of Georg Pogosyan, the President of the Sociology Research Center of Armenian Sciences Academy, the 70 % of the population of Armenia are potential emigrants. The research show that the Armenians do not leave their countries just because of cold and hunger. There are specific social and political reasons for this. The Armenian newspapers published the results of a sociological research made among the Armenians who recently left the country in the years 1993 — 1994. Armenians, who were consulted, said that 45 % left their country due to the arbitrary behaviour of the police and similar organisations, 24 % left due to socio — economic reasons and 12 % left due to no possibility for making free trade.
he war Armenia conduct in some regions of Nagorno Karabakh and Azerbaijan and the embargo related to this imposed by Turkey and Azerbaijan upon Armenia influenced the life in Armenia in the negative way.
rmenia is in the effort of developing her relations with her neighbours, especially with Russia and Iran, including the idea of open to the sea over Georgia. The Russian — Armenian co-operation is being exhibited in almost all fields. From these points of view, The Russian — Armenian rapprochement is rather attracting attentions.
n spite of the termination of the “ Cold War “ era, the geopolitical war is still continuing. Parallel to the weakening of Russia, and together with the coming of the western petroleum companies to the region and with the strengthening of the regional nationalist feelings, a special international system is being formed especially in the Caspian region.
t is not a coincidence that Grachov, the Russian Minister of Defence, visited Armenia and Georgia, instead of the front line, when the Russian Army attacked the strategic Argun, ªali and Gudarmes regions of Chechenya. Grachov both visited the Russian Army units in the these republics and also negotiated the matters of military co-operation with the leaders of the countries. We have to remember that Russia also made use of her bases in Armenia and Georgia for her attacks on to Chechenya. The agreement for the use of the bases in Armenia by Russia was signed in March 1995.
n spite of the fact that the antipathy in Russia against Caucasian people has increased, the Russian Government and even some extreme racist organizations and nationalistic Russian organizations still see Armenia as a very important ally. The extreme rightist Russian Organizations, are evaluating Armenia as an anti-Turkish and anti — Moslem trench. For Russia, Armenia is a tool to keep Turkey far away from Caucasia and sustain the pressure on Azerbaijan.
rmenia should take the first step to solve the problems that irritate its neighbours, beginning with Turkey and Azerbaijan. The armed Armenian gangs should leave the Azerbaijan lands, which are under invasion and the Nagorno Karabakh problem, should be solved within the framework of integrity of Azerbaijan lands. The existing situation, has exceeded the boundaries of “ Self — Determination “ right of Nagorno Karabakh. Armenians consider at the Nagorno Karabakh as their own lands, and they have even started to mention “Third Armenia”. The article of Levon ªirinyan, in Azatamart newspaper is a good example to this. ªirinyan, who seems quite confident in himself, states that the Armenian Plain and in the neighbouring region, he adds that twenty million Kurds are sticking to the “National State” proceeding in this direction, from now on nobody can disregard their rights and the future is pregnant to more fearful / violent events. It is not difficult to understand from which source ªirinyan is fed. It is not possible to reach a result by confusing minds with such articles. Now, is the time to wake up and act sensibly in order to save the nation from the severe situation that it is now in. The historical experiences show that policies based on grudge and hatred have collapsed and will also collapse in future. For this reason, the latest developments in the region and the general situation in Armenia, show that the time has come for Erivan to act with common sense and to take courageous steps in order to maintain stability in the region.
urkey, who is located at the focus point of the world, is an element of stability in the region. This is not an empty claim. While the mentioning the contributions of the countries especially Iran that have a close interest in Caucasus and the Central Asia, Pravda stresses specifically the reality of Turkey. According to Pravda, Turkey is the most suitable model for the republics of Caucasus and Central Asian countries, with her serious investment possibilities modern technology and secular system. The advancing of Turkey towards these targets, will contribute to peace and stability not only in the country but also outside the boundaries of the country. Especially after the disintegration of the Soviet Union, several western countries are accepting that Turkey plays an important role in the region, within the new geo-political medium that has been formed.
According to the Financial Times newspaper, the Western European contries see Turkey as a trade and political center, in the East Mediterranean, and a stability factor in the Caucasus and Middle Asia. All European countries and the United States of America are evaluating Turkey, as the “Regional Power” and “Secular Democratic Model”. According to Financial Times newspaper, Turkey is a great element of stability in the region which extends from the Middle East to the Central Asia and from the Balkans to Caucassia.
ERMENİLERİN AZERBAYCAN'DA YAPTIĞI KATLİAMLAR
Ermenilerin Türklere yönelik katliamları Anadolu'yla sınırlı kalmamış, Kafkaslar'da ve Azerbaycan topraklarında da sürmüştür. Bu konudaki bilgi ve belgeleri, Prof. Dr. Fahrettin M. Kırzıoğlu'ndan naklediyoruz:
"1919 Ağustosunda, Nahçıvan ve Şerür çevresindeki 45 köye Ermeniler asker birlikleri ile hücum etmişler ve demiryolu boyuna yakın köyleri, zırhlı vagonlardan ateş altına almışlardır.
Mayıs 1920 sonralarına Doğru Ermeniler, Erivan'da Uluhanlı yanındaki Karadağlı adlı İslam köyünün ahalisini zorla yerlerinden çıkararak, eşyalarını yağma ile, kendilerini göçe mecbur etmişlerdir.
23-24 Mayıs 1920 gecesi 300'den fazla Ermeni süvarisi, Uluhanlı'nın 5 km. kuzeyinde Cebeçalı köyünü sararak, eli silah tutan Müslümanları bir araya toplayarak bunların hepsini süngüden geçirmişlerdir.
27 Haziran 1920 gecesi yine Erivan'da Hacıbayram ve Haberbegli köylerine baskın yapan Ermeniler, ahalnin malları ile eşyasını hep yağmalamış, birçoğunu öldürmüş; kırgından kurtulan az bir kısmı da, Aras ırmağından güneye geçerken, Ermenilerin baskını üzerine boğulmuşlardır.
Azerbaycan ve başka yerlere gitmek üzere, Erivan'daki Azerbaycan Elçisi'nin verdiği pasaportu taşıyarak Erivan yanlarından trenle Gence'ye giden 500 Müslüman, Gümrü yakınında vagonlardan indirilerek, hepsi öldürülmüştür.
6 Nisan 1920'de Ermeniler, Zengezor, Ordubad, Vedi bölgelerindeki İslam köylerine, türlü askeri sınıflardan kurulu nizami birliklerle saldırarak, zulüm ve vahşiliğin en iğrenç biçimlerini, insanlığını nefret edeceği alçaklıkları yapmışlardır.
Erivan şehrinin 15 dakika ötesindeki Haçaparak köyündeki İslam ahaliye Ermeniler, 16 Nisan 1920 gecesi saldırarak, halkını toptan kırmaya girişmişlerdir. Bu zalim vahşilikten kaçıp kurtulamayan 6 erkek, kamalarla öldürülmüştür. Kadın ve kızların namusu çiğnenmiş, sonra da yakılmış veya öldürülmüşlerdir. Evlerin hepsi talana uğramıştır."
Ermenilerin Azerilere yönelik zulümleri, I. Dünya Savaşı yıllarındaki katliamlarla sınırlı kalmamış, SSCB döneminde ve bu devletin dağılmasının ardından kurulan Ermenistan Cumhuriyeti döneminde de devam etmiştir. Doç. Dr. Yasin Aslan, "Ermenistan Tarihi Yol Ayrımında" isimli kitabında bu konuda önemli belgeler ortaya koymaktadır.
rmeniler, 13 Şubat 1988'de Dağlık Karabağ'ın idari merkezi Hankendinde (Stepanakert) gösteri yaptılar. Göstericiler, Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan'dan alınıp Ermenistan'a verilmesini talep ediyorlardı. Bundan sonra istekler zinciri uzanmaya başladı. 18 Şubat 1988'de ilk Azeri göçmenler Baku'ya gelmeğe başladı. Onlar otobüslere doldurulup geri gönderildiler. Ancak, onlar kısa müddet sonra yeniden geri dönmeye başladılar.
Göçmenler, bu defa Baku yerine Sumgayit'ta kendilerine barınak buldular. Burada bazı olaylar oldu. Bunu diğerleri izledi. 180-200 bin Azeri, zorla Ermenistan'dan kovuldu. Tahminen aynı sayıda Ermeni Azerbaycan'dan çıkarıldı. Kısacası, 1988'den beri devam eden olaylar, bir milyondan fazla Azeri'yi göçmen durumuna düşürmüştür.
1988'de başlayan olaylar, aslında sürgün zincirinin son halkasını oluşturmaktadır. Zira, Ermenistan'da yaşayan Azeriler, bir kaç defa Sovyet rejimi döneminde olmak üzere tarihi topraklarından sürgün edilmişlerdir. Ermenistan Komünist Parti başkanı Arutunyan 1945'te Dağlık Karabağ'ın Ermenistana verilmesi konusunda Stalin'e mektup yazmıştır. Stalin de konuyla ilgili olarak Azerbaycan Komunist Parti başkanı Mir Cefer Bağirov'a mektub göndermiştir.
Bağirov, Stalin'in mektubuna cevabında nüfusunun tamamını Azerilerin oluşturduğu Şuşa'nın Azerbaycan'da kalması gerektiğini, Azerilerin de Ermenilere karşı büyük toprak taleplerinin olduğunu yazmıştır. Bu tür yaklaşım, o zaman bu sun'i problemin kapatılmasına yardımcı olmuştur.
Ancak, eski Sovyetler Birliği Bakanlar Kurulu 23 Aralık 1947 tarih ve 4083 sayılı kararla, Ermenistan'da yaşayan Türkleri "Azerbaycanlı" adı altında Azerbaycan'ın Kura-Aras Ovasına sürgün etmiştir. Aynı bakanlar kurulu iki-buçuk ay sonra, Stalin'in imzasını taşıyan 10 Mart 1948 tarih ve 754 sayılı kararla, daha önceki kararın uygulamaya konmasını sağlamıştır.
Karardan sonra, Ermenistan'daki Azeriler oradan çıkarılmaya başlanmış ve işlem Stalin'in ölümüne kadar devam etmiştir. Söz konusu dönemde 150 bin Azeri ata yurtlarından kovulmuştur.
Asrın başlarında, Ermenistan'daki Azerilerin sürgün edilmesi muhtelif şekillerde gerçekleştirilmiştir. 1927'de İrevan nüfusunun % 70'ini Azeriler oluşturuyordu. Bu yıllarda 130 bin Azeri kovulmuş ve onların yerine Orta Doğu ülkelerinden 100 bine yakın Ermeni getirilmiştir. Bu işlem daha sonraki yıllarda da devam etmiştir. Ermeni tarihçilerine göre, geçen asrın başlarında, Ermenistan'daki 2300 köyün 2000'ini Azeri köyleri oluşturmaktaydı.
936'dan sonra, Ermeni yetkililer, bu ülkedeki Azeri yer adlarını değiştirmeye ve iptal etmeye başladılar. 1991'de de Ermenistan Cumhurbaşkanı Levon Ter-Petrosyan'ın emrine uygun olarak 90 Azeri köyüne Ermeni isimleri verildi. 1960-1970'li yıllarda, Ermenistan Yüksek Sovyeti başkan yardımcısı Hovanes Bağdarasyan'ın başkanlığında yer adlarının değiştirilmesine başlandı.
İki asır devam eden kovma ve göçürme işlemi sonucunda, 1. 5 milyon Azerbaycan Türkü Ermenistan'daki tarihi yurtlarından kovulmuş ve çeşitli bahanelerle göçürülmüştür. 1988'de kovma işlemi tamamlanmıştır. Şimdi Ermenistan'da numunelik için dahi tek bir Azeri kalmamıştır.
1988'de Ermeniler, ülke nüfusunun % 88. 6 sini oluşturuyordu. Asrın başlarında Ermenistan toprakları 9 bin kilometrekare idi, Azerbaycan toprakları sayesinde 29. 8 kilometrekareye yükselmiştir. Buna, Ermenilerin son zamanlarda işgal ettiği topraklar dahil değildir.
abul etmek gerekir ki, Rusya-Ermenistan ikilisinin Azerbaycan üzerindeki baskıları yoğunluk kazanmıştır. Azerbaycan, hemen hemen Lübnan'a dönüşmek üzeredir. Parçalanma tehlikesi henüz ortadan kalkmamıştır. Ermeniler, Dağlık Karabağ'ı Ermenistan ile birleştiren Laçin Koridorunun kontrolünü elinde bulundurmaktadır. Azerbaycan topraklarının % 20'si Ermeni işgali altındadır. Diğer taraftan, Ermenistan Mayıs 1992'de Laçin ve Kelbecer bölgesinde "Kürdistan Cumhuriyeti" kurulduğunu ilan etmiştir.
rmenistan'daki muhalefetin yayın organı Azatamart gazetesi Azadlig (Hürriyet) Radyosu Ermeni Servisinin eski başkanı, Rusya-Ermenistan ilişkileri Teşkilatı başkanı ve Daşnaksütyun Partisi'nin liderlerinden Eduard Oganisyan'ın sansasyon niteliği taşıyan bir beyanatını yayınlamıştır. Oganisyan beyanatında, Ermenistan hükümetinin Rusya'yla birleşme konusunda gizli anlaşma imzaladığını ifade etmiştir. Ancak, bu gerçek gizli tutulmaktadır.
rmenistan bölgede kendisine has bir rol oynamak istiyor. Onun ne tür rol oynamak istediğini öğrenmek için Rus ve Ermenistan basınında yer alan yazılara bir göz atmak yeterlidir.
Ermenistan Pedegoji Enstitüsü Felsefe ve Politoloji bölümü eleman- larından 1963 doğumlu Artur Gevarkyan'in Naş Sovremennik (Muasirimiz) dergisinin 1993/4'cü sayısında yer alan "Sovyetler Birliği Yerine Turan mı?" başlıklı yazısı bir çok bakımlardan ilgi çekicidir. "Üçüncü Roma'nın" diriltilmesini bir Rus'tan daha ateşli şekilde savunan Gevorkyan konuyla ilgili düşüncelerini kısaca şöyle özetlemiştir:
"Ermenistan, Rusya'nın Kafkasya'daki destekçisi, tabii ve tarihi müttefikidir Ermeniler, Anglo-Sakson, siyonist ve Pantürkistlerden oluşan korkunç üçlüden, Pantürkistlerin (Turana giden) yolunu kesmektedir. Rusya, Ermenistan, Gürcistan, Sirbistan ve diğer Hıristiyan milletlerin tek kurtuluş yolu "Üçüncü Roma'yı" yeniden diriltmektir."
Bazı Rus yetkililer, Kafkasya'yı dış ülkelerin etkisinden korumak için onun ateş çemberine alınmasının gerekli olduğu tezini savunmaktadırlar. Böyle bir durumda Türkiye ve İran gibi bölgeyle yakından ilgilenen devletler, bu ateş çemberini yarıp bölgeye giremeyeceklerdir. Vadim Simburski'nin Segodnaya gazetesinin Nisan/1994 sayılarından birinde yer alan yazısı buna en güzel bir misaldir. Simburski düşüncelerini şöyle özetlemiştir:
"Rusya'nın çıkarlarına direkt tehlike oluşturan tek bölge Kafkasya'dır. Kafkasya'da milli devlet olarak kalmak isteyen 'Azerbaycan' ve 'Gürcistan' gibi küçük imparatorlukların olması Rusya'nın çıkarlarına uygundur. Söz konusu bölgede, Rusya'nın çıkarlarının korunması için çalışacak inkılapçı güçler mevcuttur. Bunun için bölgedeki 'İstikrarlı İstikrarsızlık' korunmalıdır. Zaten, böyle bir durum yıllardan beri oluşmakta, Türkiye ve İran'ın serbest hareketine engel olmaktadır.
ölgede anlaşmazlıkların devamlı olarak aşağı seviyede seyretmesi, Rusya'nın çıkarlarına uygundur. Çünkü, böyle bir durum, Türkiye'nin bölgeye sokulmasına engel olacak bir ateş çemberinin oluşmasına katkıda bulunacaktır.
usya, Hazer'in batısında bu tür davranırken Hazer'in doğusunda istikrarı korumalıdır. Çünkü, Kazakistan yari Rus bölgesidir. Kazakistan Rusya'nın güney sınırlarını koruyan Güvenlik Kemerine dönüştürülmelidir.
denburg, Orta Asya'nın yayılmasına açık olacaktır. Bu yüzden, Rusya Kazakistan ve diğer Orta Asya ülkelerini iç güvenlik kemerine dönüştürmek için elinden geleni yapmalıdır."
992-1993 yılları arasında Ermenistan Savunma Bakanı olmuş, şimdi ise muhalefetin gayri-resmi liderlerinden Vazgen Manukyan Nisan/1994'te Nezavisimaya Gazetesi ile röportajında, Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan'la federe devlet oluşturması zamanının geldiğinden söz etmiştir.
usya Cumhurbaşkanı Yeltsin'in siyasi danışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Şurası Üyesi Ermeni Andronik Migranyan'ın teklifi ise bir çok bakımlardan ilgi çekicidir. Migranyan, Nezavisimaya Gazetesi'nin Ocak/1994 sayılarından birindeki makalesinde Azerbaycan ve Gürcistan'in Federe Devlete dönüştürülmesini teklif etmiştir. Migranyan, Federe Devlete dönüştürülmüş Azerbaycan ve Gürcistan'ın Moskova'sız yaşayamayacağını iddia etmektedir. Migranyan, Ermenistan'ın Rusya'nın güney sınırında istikrar ve denge unsuruna dönüştürülmesi gerektiğini de beyan etmiştir.
evon Şirinyan da daha önce Azatamart gazetesindeki yorumunda aynı teklifi ileri sürmüştü. Şirinyan, başka bir yazısında ise Nahçivan'in Ermenistan'a geri verilmesinin gerekli olduğundan bahs etmiştir. Bu misaller zincirini bir hayli uzatmak mümkündür. Bu misaller, olayların hangi merkezlerden idare edildiğini açıkça göstermektedir.
ürkiye-Ermenistan yakınlaşmasına engel olan, Türkiye aleyhine açıkça propaganda yapanlar, Daşnaksütyun Partisi ve onun çatısı altında toplanmış bazı teşkilatlar, Moskova yanlıları, önce Gorbaçov'un daha sonra da Yeltsin'in etrafında toplanan Ambatsumov (Ambartsumyan), Migranyan, Kurginyan gibi danışmanlar ve Rus hükümetinin değişik kademelerinde görev yapan Ermeniler ile özellikle Ermeni diasporasıdır.
aşnaksütyun Partisinin, halkı tahrik etmek ve halk arasında panik yaratmak için 7 Aralık 1993'te yayınladığı haber buna güzel bir misaldir. Daşnaksütyun Partisi Haber Merkezi yabancı kaynaklardan, özellikle de Fransa İstihbarat Teşkilatı'ndan elde ettiği bilgiye dayanarak Türk Ordusunun Medzamor Atom Elektirik Santrali de dahil, Ermenistan'daki bir çok hedefe füze saldırısında bulunacağını bildirmiştir. Habere göre, Türkiye, bu hücumlarına hak kazandırmak için Ermenistan'daki PKK teröristlerinin varlığını bahane edecektir. Haber Nerkezi Başkanı Bagrat Sadoyiyan'a göre, Türkiye, söz konusu hücumlarını Nahcivan topraklarından yapacaktır.
Rus ve Ermenistan basınında Türkiye aleyhine çıkan yazılar büyük yekun oluşturmaktadır. Söz konusu yazılarda, kamuoyu "Türk Faktörü" ile korkutulmak istenmektedir. "Uyanan Dev", "Uyanan Aslan", "Sovyet İmparatorluğunun Ölüm Meleği", "Osmanlı Ruhu Diriliyor" ve "Gelecek İmparatorluğun İki Sütunundan biri" gibi ifadeler sık sık kullanılmaktadır. Ermeni Politolog Andronik de bu tür yazıları dikkate alarak şunları ifade etmiştir:
Ermenistan, Rusya ve İran, Türkiye'nin Azerbaycan ve Orta Asya ile birleşmesini engelleyebilir. Ermenistan ve İran, Türklerin birleşmesine engel olan faktöre dönüşmelidir. "
Ermenistan, son bir kaç asırdan beri Rus dış siyasetinde önemli yer tutmaktadır. Ermenistan, Rusya'nın Türk-müslüman dünyasında ileri karakol görevini yüklenmiştir. Ancak ne var ki, Rus Milliyetçileri. son bir kaç yıldan beri Türk dünyasıyla dostluk ilişkilerinin gerekliliğininden bahsetmekte ve Ermenistanin Azerbaycana karşi tecavüzünü kınamaktadır. Rus milliyetçilerinin bir kısmı artık Ermenistan'ı Rusya'nın sırtında yük olarak görmektedir.
Moskova Gazetelerine göre, Rusya, Ermenistan bütçesinin % 57'sini ödemektedir. Ermenistan'ın dış yardım olmadan geniş çaplı bir savaşı sürdürmesi mümkün değildir. Azerbaycan Meclis Başkanı Resul Guliyev, Rus Televizyonuyla röportajında diş yardim olmadan Ermenistan'ın savaşı 5 yıl daha sürdürmesinin söz konusu olamayacağını ifade etmiştir. Guliyeve göre, Ermenistan tek bir tank dahi alamayacak durumdadır. Ermenistan'ın destekçileri, muhacerette yaşayan Ermeniler, bazı batılı ülkeler ve Bağımsız Devletler Topluluğuna üye bazı ülkelerdir.
oskovskiya Novosti gazetesi 1992/13 sayısında "Rusya'nın Kafkasya'dan çıkmasıyla birlikte dengenin bozulacağı ve bölgede Türkiye'nin nüfuzunun hızla artacağından bahsetmiştir.
orbaçov Fonu'nun Dağlık Karabağ konusundaki raporu konuya başka bir açıdan ışık tutmakta ve Rusya gibi büyük bir devletin bir çok bakımlardan Ermenistan'a ihtiyacı olmadığını ortaya koymaktadır. Ermenistan, Rusya için gönüllü müttefikten başka bir şey değildir. Rapordaki şu ifadeler oldukça dikkat çekicidir: "Rus-Ermeni ilişkilerinin tarihi geçmişi, Rusya'yı Ermenistan'ı desteklemeğe mecbur ediyor."
Ermeniler bunun farkındadır ve mevcut ortamdan maksimum faydalanmanın yollarını aramaktadırlar. Levon Şirinyan Ermenistan'da yayınlanan Azatamart gazetesindeki yazısında görüşlerini şöyle ifade etmiştir:
"Hiç şüphesiz, yakın gelecekte Rusya, Kafkasya'da en güçlü devlet olarak kalacaktır. Şimdiye kadar, Amerika da dahil bir çok ülke bölgede Rusya'nın çıkarlarına meydan okumaya kalkışmamıştır. Rusya - Doğu Avrupa'yı kaybetmesi ve güneydeki stratejik çıkarları onu Ermenistan'a yaklaştırmaktadır. Ermenistan'ın görevi, Rusya'nın Kafkasya'daki siyasi manevralarını dikkatlice izlemek ve onlardan maksimum yararlanmanın yollarını aramaktır. Bağımsız Devletler Topluluğu çerçevesinde ve karşılıklı ilişkiler şeklinde işbirliğini kabul etmek gerekir. Aksi halde, diğer bir ülke veya ortak, zayıf ve asalak Ermenistan'ın yerini alacaktır. "
70 yıldan uzun bir zamandan beri, Ermenistan'ın Türkiye politikası, batı alemini Türklerin 1. 5 milyon Ermeni'yi öldürdüğüne inandırma ve 1921 anlaşmasıyla Türkiye'nin kuzey-doğu bölgesinde Türkiye'ye bırakılan toprakların geri alınmasına yönelik kampanyaya dayanmaktaydı.
yrıca, Ermenistan'daki bütün siyasi partilerin programlarında, Türkiye'ye terk edilen toprakların geri alınması ve Türkiye'yi, Osmanlı Devleti döneminde öldürülen Ermeniler için özür dilemeğe mecbur etme prensipleri yer almaktadır. Bilindiği gibi, Ermenistan'ın Kurtuluşu için kurulan ve kısaca ASALA olarak bilinen "Ermenistan Gizli Ordusu" bu maksatlar için 1974-1985 yılları arasında 45 Türk diplomatını ve onların aile üyelerini öldürmüştür.
er-Petrosyan'ın başkanlığında 1990'da Ermenistan Umum Milli Hareketinin iktidara gelmesiyle birlikte, Ermenistan'ın Türkiye siyasetinde önemli değişiklikler baş göstermeye başlamıştır. Ermenistan, Sovyetler Birliğinden ayrılma girişimleri çerçevesinde Türkiye ve İran'la ekonomik ve ticari ilişkilerini geliştirme sürecine girmiştir. Bu yeni yaklaşım, Ağustos 1990'ya yayınlanan Bağımsızlık Bildirisinde de kendi ifadesini bulmuştur. Bağımsızlık Bildirisinde, soykırımın uluslararası kamuoyu tarafından tanınmasının tekrarlanmasına karşın, Türkiye'ye karşı herhangi toprak iddialarına yer verilmemiştir.
ovyetler Birliğinin dağılması, hassas Türkiye-Ermenistan yakınlaşmasını tehlikeye sokmuştur. Türkiye'nin, Azerbaycan'ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olması da gelişmekte olan ilişkileri olumsuz yönde etkilemiştir.
Kasım/1992'de, bir Ermenistan hükümet heyeti Türkiye'ye gelmiştir. Türkiye, iki ülke arasında ilişkilerin gelişebilmesi için 4 şart iler sürmüştür:
Ermenistan, Türkiye ile Ermenistan arasındaki mevcut sınırları tanımalıdır;
Ermenistan, 1915'teki soykırımın uluslararası kamuoyunda tanınmasına yönelik kampanyasını durdurmalıdır;
Ermenistan, Türkiye'nin içişlerine karışmamalıdır; (Burada özellikle Ermenistan'ın PKK'ya yaptığı yardım göz önünde bulundurulmuştur)
rmenistan, Azerbaycan'ın istediği şartlarda Dağlık Karabağ'da ateşkesi kabul etmelidir.
araflar, ilk üç madde konusunda anlaşmaya varmış, hatta Türkiye ve Ermenistan enerji bakanları Ermenistan'a elektrik verilmesi konusunda bir de protokol imzalamıştır. Zamanın Türkiye Dışişleri Bakanının, protokolün içeriğini ve önemini izah etmeye yönelik girişimleri Azerbaycan Liderleri ve Türkiye'deki muhalefeti ikna etmemiştir. Bu yüzden, Türkiye, anlaşmayı uygulamaya koymaktan vazgeçmiştir.
u gelişme, elektrik sıkıntısı çeken Ermenistan hükümetine büyük bir darbe olmuştur. Bilindiği gibi, Ermenistan, enerji ihtiyacının % 96'sını dışarıdan karşılamaktadır. Ermenistan, tabii gaz ihtiyacının % 80'ini Azerbaycan'dan karşılıyordu. Azerbaycan, 1991'in sonbaharında Ermenistan'a gaz vermeyi durdurdu. Ermenistan, bu yüzden Türkmenistan'dan gaz almağa başladı. Gaz boru hattı, Gürcistan'da Azerilerin yaşadığı eski adı Borçali, yeni adi Marneuli bölgesinden geçmektedir. 1995'te, boru hattına en az 10 defa sabotaj yapılmıştır.
ürkiye'nin, Ermenistan'a gidecek uçakların kendi hava sahasından geçmesine izin vermesi ise, dünya kamuoyunu tam karşısına almamak için Azerbaycan'a yaptığı yardımları dengeleme girişimi olarak değerlendirilmiştir.
ünya kamuoyu, Rusya'nın Çeçenistan'a hücumuyla meşgulken, Karabağ Komitesinden ayrılan Ermenistan Umum Milli Hareketine başkanlık eden Cumhurbaşkanı Levon Ter-Petrosyan, Gorbaçov'un 1988'de Karabağ Komitesine karşı gerçekleştirdiği büyük operasyondan beri ilk defa ülkede geniş çaplı siyasi temizleme kampanyasına başladı. Bilindiği gibi, Gorbaçov, Ter-Petrosyan da dahil olmak üzere, Karabağ Komitesinin 11 üyesinin yakalanmasını emretmişti.
er-Petrosyan, 28 Aralık 1994'te tek bir emirle Ermenistan Devrimci Federasyonu olarak bilinen "Daşnaksütyun Partisi" faaliyetlerini geçici olarak yasakladı. Bundan başka, Daşnaksütyun Partisi'ne bağlı bir çok teşkilat ve gazeteyi de kapattırdı.
er-Petrosyan, siyasi temizleme girişiminden sonra yaptığı televizyon konuşmasında Daşnaksütyun Partisi'nin uyuşturucu kaçakçılığı yaptığını, siyasi cinayetler işlediğini ve DRO adli terörist teşkilatın 50 kişilik grubunu içinde barındırdığını ifade etmiştir. Ter-Petrosyan, ayni zamanda DRO'nun devlet güvenliğine tehlike oluşturduğunu ve silahlı kuvvetler konusunda casusluk yaptığını da sözlerine eklemiştir.
er-Petrosyan'ın bu girişimleri sürpriz olmamıştır. Çünkü, o, uzun zamandan beri Daşnaksütyun Partisi'ne karşı mücadele etmekteydi. Mesela, Haziran/1992'de muhaceretten olan parti lideri Hrair Marukyan'i yeniden Yunanistan'a sürgün etmiştir.
arlamento sözcüsü Babken Ararktsiyan, Ter-Petrosyan'ın siyasi temizleme girişimlerini değerlendirirken, Daşnaksütyun Partisi öncülüğünde gerçekleştirilen son olaylar ve yürüyüşlerin ülkede siyasi istikrarı bozmaya yönelik olduğunu ifade etmiştir.
nayasa Mahkemesi, herhangi bir siyasi partinin yurtdışında şube açamayacağını ve lider kadrosunda yabancılara yer veremeyeceğini beyanla Daşnaksütyun Partisi'nin faaliyetlerini geçici olarak yasaklanmıştır. Parti liderlerinin Ermeni olmasına karşın, onların çoğu başka ülke vatandaşlarıdır. Ermenistan'da ise şimdiye kadar çifte vatandaşlığa izin verilmemiştir. Daşnaksütyun Partisi'nin dünyanın bir çok ülkelerinde yaşayan Ermenilerden üyeleri ve Ermenilerin toplu olarak yaşadıkları ülkelerde şubeleri vardır. Parti merkezi Atina'dadır.
ovyetler Birliğinin dağılmasından sonra Ermenistan'a dönen tek siyasi parti Daşnaksütyun değildir. "Rankavar Azatakan" (Liberal Demokratlar) da ülkeye geri dönmüştür. Söz konusu parti, daha ilimli bir çizgi izlemektedir. Daşnaksütyun Partisi milliyetçidir ve bir çok konularda hükümete karşı çıkmaktadır.
aaliyeti yasaklanan Daşnaksütyun Partisi daha önce sol kanat partilerden oluşan bloğun bir parçası olarak seçimlere katılmayı düşünüyordu. Söz konusu blok, Karabağ-Ermenistan Grubu, Aydınlar Birliği, Anayasa Hakları Birliği ve Miras Hareketi gibi kurum ve kuruluşları çatısı altında birleştirmişti. Ancak, Merkezi Seçim Kurulu sol bloğun seçimlere katılmasına izin vermedi. Diğer taraftan Monarşist Parti ve Ermenistan Kadınları Partisi'nin de seçimlere katılması engellendi.
er-Petrosyan, 5 siyasi partiyi de yanına alarak oluşturduğu "Cumhuriyet Bloku'yla" seçimlere katıldı. Seçimlere katılma oranının % 55 civarında olmasına karşın, Cumhuriyet Bloku 114 milletvekili çıkararak parlamentoda çoğunluğu oluşturmuştur. Şamiram Kadınlar teşkilatı ikinci sırayı alırken, Ermenistan Komünist Partisi kendisinden beklenen başarıyı gösterememiştir.
umhurbaşkanı Yardımcısı Gagik Harutunyan aşırı milliyetçi blok ve komünistlerin yenilgisini izah ederken, onların iyi bir programdan yoksun olduklarını ve egoist davranışlarının seçim sonuçlarını etkilediğini ifade etmiştir. Halbuki, seçim öncesi yapılan kamuoyu araştırmaları, komünistlerin oyların en az % 20'sini alacaklarını gösteriyordu.
rmenistan, tarihinin en zor dönemlerinden birini yaşıyor. Çok tehlikeli bir dar boğazdan geçme gayreti içindedir. Halk yoksulluk içinde yaşıyor. Minimum emeklilik bir Dolardan azdır. Devlet İstatistik Dairesi verilerine göre, ortalama maaş 2, 5 Dolara eşittir. Diğer taraftan, Merkezi Seçim Komisyonunun 1991 ve 1994'e ait verileri, son üç yılda ülke nüfusunun % 30 azaldığını göstermektedir. Başka bir ifadeyle, 1993'ün başlarından beri yaklaşık 1 milyon Ermeni ülkeyi terk etmiştir.
arabağ'daki Ermeniler oradan kaçmaktadır. Rusya ve batıya giden Ermenilerin sayısı süratle artmıştır. Ermenistan Bilimler Akademisi Sosyoloji Araştırma Merkezinin başkanı Georg Pogosyan'in sözlerine göre, Ermenistan nüfusunun % 70'i potansiyel göçmendir. Araştırmalar, Ermenilerin yalnız soğuk ve açlık yüzünden ülkeyi terk etmediklerini göstermektedir. Bunun kendine özgü sosyal ve siyasi sebepleri vardır.
rmeni gazeteleri, son zamanlarda 1993-1994 yıllarında ülkeyi terk eden Ermeniler arasında yapılan bir sosyolojik araştırmanın sonuçlarını yayınlamıştır. Fikirlerine baş vurulan Ermenilerin % 45'i polis ve buna benzer kuruluşların keyfi davranışları, % 24'ü sosyo-ekonomik sebepler yüzünden ve % 12'si ise serbest ticarete imkan sağlanmadığı için ülkeyi terk ettiğini bildirmiştir.
Ermenistan'ın Dağlık Karabağ ve Azerbaycan'ın bazı bölgelerinde sürdürdüğü savaş ve savaşa bağlı olarak Azerbaycan ve Türkiye'nin Ermenistan'a uyguladığı ambargo hayatı olumsuz yönde etkilemiştir.
rmenistan, Gürcistan üzerinden Denize açılmak da dahil, komşularıyla özellikle de Rusya ve İran'la ilişkilerini geliştirme gayreti içindedir. Rusya-Ermenistan işbirliği kendisini hemen hemen bütün sahalarda göstermektedir. Bu bakımlardan, Rusya-Ermenistan yakınlaşması oldukça dikkat çekicidir.
Soğuk Savaş" döneminin sona ermesine karşın, jeopolitik savaş hala devam etmektedir. Rusya'nın zayıflamasına paralel olarak, batili petrol şirketlerinin bölgeye gelmesi ve bölgesel milliyetçilik hareketlerinin güçlenmesiyle birlikte, özellikle Hazer Havzası'nda özel bir uluslararası sistem oluşmaktadır.
us Ordusu, Çeçenistan'ın stratejik Argun, Şali ve Gudarmes bölgelerine hücum ettiği zaman Rusya Savunma Bakani Graçov'un cephe hattı yerine Ermenistan ve Gürcistan'ı ziyaret etmesi tesadüfi değildir. Graçov, hem söz konusu cumhuriyetlerdeki Rus ordularını ziyaret etmiş, hem de ülke liderleriyle askeri işbirliği meselelerini tartışmıştır.
Yeri gelmişken hatırlatalım ki, Rusya, Çeçenistan'a yönelik hücumlarında Ermenistan ve Gürcistan'daki üslerinden de faydalanmıştır. Rusya'nın Ermenistan'daki askeri üsleriyle ilgili anlaşma Mart/1995'te imzalanmıştır.
Rusya'da Kafkasya Halklarına karşı antipatinin güçlenmesine karşın, Rusya hükümeti ve hatta bazı aşırı ırkçı ve milliyetçi Rus teşkilatlar Ermenistan'ı çok önemli bir müttefik olarak görmektedirler. Aşırı sağcı Rus teşkilatlar, Ermenistan'ı anti-Türk ve anti-müslüman siper olarak değerlendirmektedir. Ermenistan, Rusya için Türkiye'yi Kafkasya'dan uzak tutmaya ve Azerbaycan üzerinde baskıyı sürdürmeye yarayan bir araçtır.
rmenistan, başta Türkiye ve Azerbaycan olmak üzere, komşularını rahatsız eden problemlerin çözümünde ileriye ilk adımı atmalıdır. Silahlı Ermeni çeteleri, işgal altındaki Azerbaycan topraklarını terk etmeli ve Dağlık Karabağ problemi, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğü çerçevesinde çözümlenmelidir. Mevcut durum, Karabağ Meselesinin artık "Kendi Kaderini Tayin Hakkinin" sınırlarını aşmıştır. Ermeniler, Dağlık Karabağ'a kendi toprakları gözüyle baktıkları gibi, "Üçüncü Ermenistan'dan" bile bahs etmeğe başlamışlardır.
evon Şirinyan'ın Azatamart Gazetesi'nde yer alan yazısı buna güzel bir misaldir. Kendisinden çok emin görünen Şirinyan, Ermenistan yaylası ve onunla komşu bölgede 20 milyon Kürt'ün "Milli Devlet" fikrine sıkıca sarıldığını, bu yönde ilerlediğini, artık hiç kimsenin onlarin haklarini görmezlikten gelemeyeceğini beyanla, geleceğin daha korkunç olaylara gebe olduğunu ifade etmiştir. Şirinyan'ın hangi kaynaktan su içtiğini anlamak zor olmasa gerek.
Bu tür yazılarla zihinleri bulandırıp bir sonuca varmak mümkün değildir. Şimdi, milleti içinde bulunduğu ağır durumdan kurtarmak için uyanma ve sağ duyulu hareket etme vaktidir. Tarihi tecrübeler, kin ve nefrete dayalı politikaların iflas ettiğini ve gelecekte de iflas edeceğini göstermektedir. Bu yüzden, bölgedeki son gelişmeler ve Ermenistan'daki genel durum, Erivan'ın sağ duyuyla hareket etme ve bölgede istikrarın sağlanması için cesur adımlar atmasının zamanının geldiğini göstermektedir.
ünyanın odak noktasında yer alan Türkiye, bölgede istikrar unsurudur. Bu kuru bir iddia değildir. Pravda Gazetesi, Kafkasya ve Orta Asya ile yakından ilgilenen ülkelerin, özellikle de İran'ın bölgeye katkılarından söz ederken, özellikle Türkiye gerçeğini vurgulamıştır. Pravda'ya göre, Türkiye, ciddi yatırım imkanları, modern teknolojisi ve laik sistemiyle Kafkasya ve Orta Asya cumhuriyetleri için en uygun modeldir. Türkiye'nin bu hedeflere doğru yürümesi, yalnız ülkede değil, ülke sınırlarının dışında da istikrar ve barışa katkıda bulunacaktır. Özellikle Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra, bir çok batili ülke, bölgede oluşan yeni jeo-politik ortamda Türkiye'nin önemli rol oynadığını kabul etmektedir.
inancial Times Gazetesine göre, Batı Avrupa ülkeleri Türkiye'yi doğu Akdeniz'de siyasi ve ticaret merkezi, Kafkasya ve Orta Asya'da ise istikrar unsuru olarak görmektedirler. Bütün Avrupa ülkeleri ve Amerika ise Türkiye'yi "Bölgesel Güç" ve "Laik Demokratik Model" olarak değerlendirmektedir. Financial Times Gazetesine göre, Türkiye, Balkanlardan Kafkaslara, Orta Doğudan Orta Asya'ya kadar uzanan bölgede büyük bir istikrar unsurudur.
KAYNAKLAR:
1. Kırzıoğlu, Prof. Dr. M. Fahrettin, Kars İli ve Çevresinde Ermeni Mezalimi (1918-1920), KÖKSAV Yayınları, Ankara 1999.
2. Aslan, Doç. Dr. Yasin, Ermenistan Tarihi Yol Ayrımında, Ankara 1997.
3- Ermeni Alimleri ve Feryat Koparan Taşlar (Rusça) 1902, s 80-123
4- AFP, 6 Mayıs 1994.
5- Azerbaycan Sovyet Ansiklopedisi IV, sayfa 81-82, Azerbaycan Gazetesi, 11 Mart 1994.
6- Moscow News, 11 Aralık 1993, Nu: 46, ITAR-TASS, 31 Ağustos 1993.
7- Nezavisimaya Gazeta, 8 Nisan 1994, Nezavisimaya Gazeta, 18 Ocak 1994.
8- Moscow News, 15 Ocak 1993.
9- Naş Sovremennik (Muasırımız) dergisinin 1993/4 cildi.
10- Segodnaya (Bu Gün) Gazetesi, 9 Nisan 1994.
11- Nezavisimaya Gazeta, 8 Nisan 1994.
12- Nezavisimaya Gazeta, 18 Ocak 1994.
13- Azatamart Gazetesi, 2-8 Kasım 1993.
14- Snark Haber Ajansi, 7 Aralık 1993.
15- Moskovskaya Pravda 24 Eylül 1992.
16- Turan Ajansi, 4 Aralık 1993.
7- Moskovskiya Novosti Gazetesi, 1992/13
18- Azadlig, 12 Mayıs 1992.
19- Azatamart 2-8 Aralık 1993.
20- Soviet Analyst 15 Mayıs 1991, nu: 10.
21- Neue Zeurcher Zeitung, 9 Şubat 1993.
22- Frankfurter Allgemeine Zeitung, 15 Şubat 1993.
23- Wall Street Journal, 25 Ocak 1995.
24- Segodniya, 28 Haziran 1995.
25- Segodniya, 13 Temmuz 1995.
26- İTAR-TASS, 27 Kasım 1994.
27- Snark Haber Ajansı, 1 Aralık 1993.
28 -New Times, Kasım/1994
29-Country Report, 1994.
30- Segoniya, 30 Haziran 1995.
31- Salam (İran gazetesi), 7 Ekim 1995.
32- Moscow News December 8-14, 1995 .
33- Komersant-Daily, 17 Ekim 1995.
33-Nezavisimaya Gazeta, 4 Ocak 1996.
35- Azatamart Gazetesi, 7-13 Eylül 1993.
36- Republik Ermenistan 3 Ağustos 1993.
37- Pravda, 3 Mart 1993.
38- Financial Times, 21 Ocak 1994.
39- Vremya , 5 Mayıs 1993.
40- Los Angeles Times, 5 Ekim 1990.
41- Armenian Weekly, 7 Mayıs 1994.
